SƠ LƯỢC VỀ VĂN MIẾU

Trước khi nói về văn miếu, xin nói về... võ miếu đã, vì hệ thống đền miếu của Trung Hoa cổ, cũng như của các chư hầu thần phục nó, chia ra hai ban, văn võ song toàn.

1/. Võ miếu:

Hệ thống cúng tế của võ miếu được hình thành vào đời Đường Huyền tôn. Niên hiệu Khai Nguyên thứ 19 (722), Đường Minh Hoàng cho xây dựng "Thái công Thượng phụ miếu", chủ yếu thờ Thái công Vọng (Khương Tử Nha), phó tự là Trương Lương, với 9 vị lương tướng khác cùng phối hưởng. Nghi lễ cúng tế võ miếu (cũng như văn miếu) được cử hành vào tiết Trọng xuân và Trọng thu hàng năm.

10 vị lương tướng phối hưởng được chia ra: tả ban là Bạch Khởi, Hàn Tín, Gia Cát Lượng, Lý Tĩnh, Lý Tích; hữu ban là Trương Lương, Điền Nhượng Thư, Tôn Võ, Ngô Khởi, Nhạc Nghị.

Sau đó, qua các đời người ta lại thêm vào, khiến danh sách võ tướng cứ thế dài ra, nào Phạm Lãi, Tôn Tẫn, Hoắc Khứ Bệnh, Mã Viện, Quản Trọng, Bành Việt, Quách Tử Nghi v.v... thành ra tới 64 người.

Sau đó, trải biến thiên của lịch sử, các đời Tống, Nguyên, Minh, danh sách thờ tự khi trồi khi sụt, vì mỗi triều đại đều muốn đưa thêm "danh tướng" của mình vào, hoặc tinh giản đi những vị không phù hợp. Đến đời Thanh thì chỉ còn thờ mỗi Quan Vũ. Rồi chiến loạn liên miên, Hoa kiều phiêu bạt tứ phương, dựng "Quan đế miếu" ở những nơi họ ngụ cư, Quan miếu chính là hình thức biến tướng của võ miếu, và nhờ đó mà giăng trải cùng khắp thiên hạ.

2/. Văn miếu:

Nếu võ miếu thờ bậc lương tướng, thì văn miếu là để thờ các vị danh nho. Khởi nguồn từ Trung Hoa, văn miếu lan truyền sang các nước Đông Nam Á, tạo nên thanh thế lớn cho Nho học.

Thành ngữ Trung Hoa có câu “Bắc Khổng tử, Nam Văn Xương”, ý nói về phong tục thuở xưa, ở miền bắc Trung Hoa, văn miếu là đền thờ Khổng tử, còn ở miền nam thì văn miếu thờ Văn Xương. Vì vậy, Văn miếu thời cổ có hai loại: thờ Khổng tử, và thờ Văn Xương.

a. Miếu Văn Xương:

Văn Xương đế quân, tức Thục vương Trương Dục, ngoài chức năng cai quản việc văn học và khoa cử, ông còn được xem là vị thần tống ôn, được dân gian vùng Tứ Xuyên tin tưởng là có tài phép chuyên trị ôn dịch.

Văn Xương đế quân cùng với Đại Khôi tinh quân, Châu Y tinh quân, Thuần Dương đế quân và Quan Thánh đế quân được tôn xưng "Ngũ Văn Xương", theo quan niệm cổ Trung Hoa, là một bộ các vị thần chủ trì văn học.

Miếu Văn Xương luôn có hai thư đồng câm điếc đứng hầu, tượng trưng cho thiên cơ bất khả lậu.

Kể từ Nguyên, Minh trở về sau, do biến thiên hưng vong của triều đại, quy mô việc tế tự Văn Xương cũng theo đó mà nhạt dần. Tuy nhiên, ở tỉnh Tứ Xuyên, "Văn Xương cung" ở Thất Khúc sơn, thuộc huyện Tử Hoài vẫn là một thắng cảnh cuốn hút du khách. Hàng năm, vào ngày vía Văn Xương (mùng 3 tháng 2 âm lịch), ở đây tổ chức ngày hội lớn gọi là "Hội Văn Xương", tao nhân mặc khách khắp nơi tụ về đề thơ ngâm vịnh.

Văn Xương tinh quân dù là vị thần văn học đỡ đầu khoa cử, tống trừ dịch bệnh, nhưng phạm vi ảnh hưởng không tỏa khắp, nên miếu thờ Văn Xương phải cam chịu mai một dần, để miếu Khổng tử dương danh thiên hạ, truyền bá văn minh Hoa Hạ cho khắp trung nguyên, và lan rộng ra cả các chư hầu.

b. Miếu Khổng tử:

Khổng miếu, còn gọi Phu tử miếu, Chí thánh miếu, Tiên sư miếu, Tiên thánh miếu, Văn Tuyên vương miếu, thường gọi tắt là Văn miếu.

Đây là ngôi đền dùng để thờ Khổng tử, vị triết gia được tôn xưng "Vạn thế sư biểu".

Năm 478 tr.Cn, tức một năm sau khi Khổng tử mất, Lỗ Ai công cho xây dựng đền thờ ở quê hương ông (huyện Khúc Phụ, tỉnh Sơn Đông) để tưởng nhớ. Đó là ngôi Văn miếu đầu tiên ở Trung Hoa.

Đời Bắc Ngụy, năm +489, xây dựng Khổng miếu tại kinh thành (nay thuộc huyện Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây). Qua đời Đường, năm 630, Thái tôn hạ chiếu, lệnh cho khắp nơi phải xây dựng văn miếu, tôn vinh Nho học. Từ đó, văn miếu được các thể chế Trung Hoa công nhận và đặt ra quy chế thờ tự chặt chẽ trang nghiêm.

Lúc ban đầu, văn miếu chỉ thờ Chu công và Khổng tử. Sau, người ta lại thêm vào 72 môn đệ của Khổng. Cứ thế, mỗi triều đại lại thêm các danh nho vào, đến đời Trung Hoa Dân Quốc đã là 162 vị thánh hiền.

Khi Trung cộng chiếm đại lục thì Khổng tử bị hạ bệ, bởi chủ tịch Mao không thể nào chịu được nổi việc ngoài mình ra, lại còn có một vị "Tố vương" (ông vua không ngai) khác được tôn sùng.

Rồi "Cách mạng văn hóa" nổ ra, Trung Hoa rơi vào kiếp nạn 10 năm đại loạn (1966-1976), các di tích văn hóa cổ xưa đều bị phá hủy, Khổng tử bị Cộng đảng phê bình, đền miếu thờ Khổng bị trưng thu, tượng Khổng bị lật nhào. Khí thế cách mạng của Hồng vệ binh quả là có sức mạnh kinh hồn, bình địa cả giang san.

Mãi đến năm 1984, việc tế lễ Khổng tử ở Văn miếu Khúc Phụ (văn miếu đầu tiên) mới được khôi phục, và các văn miếu trên toàn đại lục mới được tôn tạo phục hồi. Và từ năm 2004, năm bắt đầu thành lập hệ thống Học viện Khổng tử, thì nghi thức tế tự Khổng tử ở các văn miếu được chính quyền đứng ra chủ trì trang trọng.

Ngoài Khúc Phụ, Sơn Đông, hiện ở trung quốc còn có rất nhiều văn miếu cổ xưa nổi tiếng, như văn miếu ở Trịnh Châu (thuộc tỉnh Hà Nam) được xây dựng vào đời Hán Minh đế (năm 58-75), Khổng miếu ở Bắc Kinh (năm 1306), văn miếu Thiên Tân (1436), văn miếu Bình Dao ở Sơn Tây (1163), văn miếu Chính Định ở Hà Bắc (1374), văn miếu Nam Kinh (1034) v.v... Các văn miếu trở thành trọng điểm di tích văn hóa của quốc gia.

3/. Văn miếu ở các nước:

- Đài Loan: Khổng miếu ở Đài Nam là văn miếu đầu tiên ở lãnh thổ này, do Trần Vĩnh Hoa dựng vào năm 1666. Vào ngày 28 tháng 9 hàng năm, nơi đây đều cử hành đại lễ, do đích thân thị trưởng làm chủ tế.

Khổng miếu ở huyện Đại Đồng, Đài Bắc, cũng là ngôi văn miếu danh tiếng. Năm 2008, tổng thống Mã Anh Cửu từng đích thân làm chủ tế trong ngày đại điển ở đây.

- Triều Tiên: Ngoại trừ Trung quốc ra, thì Triều Tiên là đất nước có nhiều văn miếu nhất. Khi còn là nước Cao Ly, ở đây đã bắt đầu kiến tạo văn miếu. Thời Triều Tiên Thái tổ Lý Thành Quế (1335-1408), nhà vua đã ban lệnh cho khắp địa phương các cấp đều phải xây văn miếu. Văn miếu Triều Tiên ngoài Khổng tử ra, còn thờ 18 vị thánh hiền của họ.

Tổng cộng Triều Tiên có 362 tòa văn miếu. Sau Đệ nhị Thế chiến, đất nước chia đôi, rất nhiều văn miếu ở Bắc triều Tiên bị chuyển đổi mục đích sử dụng; Nam Hàn vẫn bảo tồn và hoạt động tế tự cho 232 văn miếu trên phần lãnh thổ của mình.

- Nhật Bản: tại đây có các văn miếu cổ xưa như Văn miếu Nagasaki; Văn miếu Bunkyo-ku, Tokyo; Văn miếu Nagasaki.

- Indonesia: ở ngoại ô phía nam thủ đô Jakarta, một văn miếu được hoàn thành vào ngày 23 tháng 12 năm 2010, do Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono chủ trì lễ khánh thành, kêu gọi mọi người dân cùng nhau xây dựng một xã hội hài hòa hợp tác.

4/. Văn miếu ở Việt Nam:

Trong số các phiên thuộc của đế quốc Trung Hoa xưa kia, thì Việt Nam là nước chịu tác động văn hóa Trung Hoa sâu sắc nhất.

Văn miếu được kiến tạo sớm nhất ở Việt Nam, theo các thư tịch chính thức, là Văn miếu thời Lý ở kinh đô Thăng Long, xây dựng năm 1070. Sang đời Trần, năm 1397, các phủ đều phải xây dựng trường học, văn miếu cũng theo đó mà lan tỏa khắp nước.

Các văn miếu cổ nổi tiếng có Văn miếu Hà Nội, Quốc Tử giám ở cố đô Huế, Văn miếu Hội An, Hải Dương; ngoài ra, có một số văn miếu mới được xây dựng, như Văn miếu Trấn Biên (Đồng Nai), văn miếu Vĩnh Phúc...

Đối tượng và nghi thức thờ cúng của văn miếu Việt Nam được mô phỏng theo quy chế tế tự của Trung Hoa, tuy có đưa thêm các danh nho bản quốc vào thờ.

By: Vinh Huy Le

TRƯNG CẦU ZÂN Ý: MÚA GẬY TRONG BỊ

Chuyện tây

Gần hết các nước-được mặc định trong chúng dân Việt-là đỉnh cao nhân lọai về dân chủ nhân quyền, đều ko có luật Trưng cầu dân ý.

Thụy sĩ có.  3 cuộc hỏi ý dân gần nhất, 2 bị phủ quyết. Năm 2003, chính phủ muốn cấm xe hơi vào ngày Chủ nhật và năm 2008, chính phủ muốn cấm các chính trị gia tuyên truyền về đảng của mình (tương tự như tuyên giáo ta).

Năm 2012, nhằm giữ gìn tài nguyên môi trường bảo vệ ngành du lịch, Thụy sĩ hỏi dân việc cấm dân ko được có 2 ngôi nhà. Cuộc trưng cầu này cho tới nay chưa kết thúc, nên chưa biết kết quả thế nào.

Tại Mĩ, James Madison - một trong những tác giả Hiến pháp Mĩ, chỉ trích thẳng thừng, trưng cầu dân ý sẽ biến thành công cụ đàn áp của số đông với những tiến bộ và phát triển, những điều chỉ có được, chỉ xuất phát ở một thiểu số cực ít. Tại Đức, hẳn nhiều người biết rõ, Hitler nhờ trưng cầu dân ý mà thắng cử.

Tuy liên bang ko, nhưng 24 tiểu bang tại Mĩ có luật Trưng cầu dân ý. Tại California, luật quy định 3 nội dung trưng cầu dân ý như sau:

1. Những vấn đề nhạy cảm mà các nhà làm luật  không tự giải quyết được, họ tổ chức một hội đồng nhân dân, hội đồng này đứng ra hỏi ý tòan dân, xem có chấp nhận hay lọai bỏ nó. Ví dụ, năm 2003 California đưa ra vấn đề có nên bắt buộc chính quyền bang cấm tòan bộ các doanh nghiệp không được thu thập thông tin về chủng tộc, không được phân biệt đối xử theo chủng tộc. Kết quả: phủ quyết và giờ này, trong lý lịch hay đơn xin việc, dân Cali vẫn buộc phải khai chủng tộc nếu giới chủ yêu cầu.

2. Đối phó với các vấn đề không có sự đồng thuận giữa 2 cơ quan hành pháp và lập pháp. Ví dụ gần nhất vào năm 2008,  khi các nhà làm luật chống đối sắc lệnh hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính của thống đốc Jerry Brown. Được sự ủng hộ của đa số dân chúng nên sắc lệnh đã được thông qua vào năm 2013. Tuy nhiên, cuộc trưng cầu dân ý kéo dài trong 5 năm này sau đó bị Tòa án Tối Cao phán xét là vi hiến và bị hủy bỏ kết quả. Lưu ý phân biệt: vấn đề được đưa ra trưng cầu là vi hiến chứ ko phải sắc lệnh của Jerry Brown vi hiến.

3. Cali còn một công cụ trưng cầu dân ý nữa là “dân ý cố vấn”, hình thức thực hiện cũng y hệt như trên, nhưng kết quả không có tính ràng buộc.

Chuyện ta

Ông Hà Minh Huệ cho rằng, dân trí ta thấp, chưa nên trưng cầu dân ý.

Phàm chính khách, ko ai nói thẳng tọet đánh giá ra như vậy. Ví như chê thằng đối diện tiếng Anh kém, phải bảo, ngọai ngữ ông giỏi quá giỏi, thật tiếc tai tôi nghễnh ngãng.

Nhưng ông Huệ ko phải chính khách, ông ấy là đại biểu của một cơ số dân trong khu vực ứng cử, nói thế chuẩn cmn rồi, chỉnh gì.

Thay vì bâu vào chửi một câu nói thật, rất thật, của ông Huệ, hãy chỉ cho thường dân biết, luật trưng cầu dân ý hình dung ra sao? Chính phủ cắt cử người đứng ngã tư đường phát phiếu thăm dò như chiêu thô sơ marketing hay dán phiếu lên các gốc cây như quảng cáo rút hầm cầu ? Phiếu người tâm thần có ngang giá trị phiếu ông bà tiến sĩ ?...
Lại nữa, cái gì cần hỏi, cái gì ko. Bạ gì cũng mang ra hỏi dân, nên chăng chính phủ đổi chỗ xuống làm dân và  9 chục triệu mạng lên làm bộ trưởng.

Ko dám nhìn thẳng vào sự thật, thì chờ xem, mọi cuộc lấy ý dân rồi sẽ  cho ra kết quả giống hệt số phần trăm ủng hộ bản Hiến pháp sửa đổi vừa qua.

Dân trí cao, mà múa gậy trong bị được thế với nó á?

QUO VADIS ?

Mình đã đến tất cả những nơi liên quan tới những dấu mốc quan trọng nhất của cuộc đời Đức Phật tổ. Nơi ngài sinh ra, nơi xuất gia, cây bồ đề ngài ngồi 49 ngày tu thiền giác ngộ, vườn Lộc uyển ngài giảng đạo thuyết pháp, ngôi nhà người đàn bà cho ngài bát sữa cứu mạng, cây Shala  nơi ngài viên tịch vì bệnh tiêu chảy và cuối cùng, nơi hỏa táng để lại 84 ngàn xá lợi đang lưu truyền khắp thế giới Phật giáo.

Suy nghĩ của mình khi đứng ngay tại những nơi ấy: đạo Phật là lời an ủi ngọt ngào nhất cho tầng lớp tận khổ, đồng nghĩa là lời dụ dỗ khôn ngoan nhất của giới cầm quyền cho tầng lớp này.

Mình đặt tên: đạo Chấp nhận.

Mình cũng đã theo chân Chúa Giê-su, từ chỗ ngài  ra đời-cái hốc đá gây ra bao cuộc chiến tranh Đông-Tây suốt 2 ngàn năm- đến chỗ chôn cây cột gỗ nơi ngài bị đóng đinh.

Triết lý lớn nhất của đạo Thiên Chúa là trấn áp tính ác bản năng trong con người, cân bằng tinh thần cho  số đông bị "thiệt thòi" bởi sự tử tế, cũng bản năng.

Mình đặt tên: đạo Nhẫn nhịn.

Tương tự thế, với Thánh Alla. Nhưng, mình không nghĩ được ra từ gì để diễn đạt cho đúng ý nghĩ về đạo Hồi, khi đứng ngay tại những địa danh huyền thoại.

Kì lạ hơn cả là một nơi, mình có gần 55 năm đi mòn chân nhẵn đất vẫn không thể hiểu, đạo ấy thờ gì?

Hang đá nơi đặt xác chúa và từ đây, ngài về trời trước sự chứng kiến của một nữ tu.

CHỌN TRƯỜNG CHO CON...

Nếu bạn hỏi tôi - "nên chọn trường nào cho con?", tôi sẽ nói thế này:

Riêng mẫu giáo nếu có điều kiện chọn trường khá một chút, vì lí do an toàn chứ không vì học hành, tuổi ấy thì học gì.

Phổ thông thì trường nào cũng được. Trừ khi con bạn bị tự kỉ, là học sinh cá biệt, còn thì trường nào cũng thế cả. Trường nào gần nhà càng tốt, đỡ đi lại vất vả.

Nếu thích thì cứ để nó thi vào Amsterdam, chuyên Tổng hợp, Sư phạm. Vào được thì tốt, ko vào được chẳng sao.

Những môn lởm khởm như Văn, Sử, Địa, Đạo đức, Chính trị thì từ lớp 1 đến Đại học ở Việt Nam đều dạy thối như nhau, thối tức là tệ hơn dở. Tốt nhất là không học, trừ khi phải học để đủ điểm lên lớp và tốt nghiệp.

Nếu bạn rắp tâm cho con học đại học ở nước ngoài thì chẳng cần học văn, sử, địa, chính trị. Chỉ hại não, hỏng người.

Còn các môn tự nhiên như Toán, Lí, Hoá, Sinh ở mức phổ thông là kiến thức chung của nhân loại, dạy hay dạy dở thì nó vẫn thế, chẳng khác nhau mấy. Hơn nữa với sự phổ cập internet thì con bạn có thể kiểm tra thầy dạy đúng hay sai. Không thể nào ở trường Ams họ dạy 2+2 = 4, còn trường làng thì 2+2= 5.
Đơn giản là không thể, cho dù giáo viên có kém đến đâu.

Kiến thức là đồng nhất ở mọi nơi. Có thể dân chủ của ta gấp triệu lần dân chủ Mĩ, nhưng toán - lí - hoá - sinh ở mức phổ thông thì như nhau cả.

Tôi có đứa cháu con bà chị. Nó học một trường PT ở tỉnh lẻ. Bố nó phải đi tù vì một chuyện lãng xẹt, mẹ buôn thúng bán mẹt. Vì chẳng thần thế gì nên nó bị phân vào lớp mà ngoại ngữ là tiếng Pháp, bọn con nhà khá giả được vào lớp tiếng Anh. 
Năm 1999, hội francophony tổ chức thi tiếng Pháp. Nó tham gia và được giải cao, chính phủ Pháp cho nó học bổng học đại học ở Pháp. Trong khi những người khác đi học bằng tiền ngân sách chọn tỉnh lẻ như Toulouse, Lyon, Marseille cho nhẹ thì nó chọn trường ở Paris, khó hơn. Nó luôn đứng đầu lớp và luôn được cấp học bổng. Nó tiết kiệm học phí, thuê nhà, tự nấu ăn đến mức còn thừa tiền nuôi được thằng anh sang học ké. Tốt nghiệp xuất sắc, nó được một tập đoàn viễn thông của Đức nhận làm việc ở Paris, đã 8 năm, lương cao, đủ mua căn hộ đẹp.

Một đứa nữa con bà chị khác, học 1 trường PT rất bình thường ở HN. Bố mất sớm, mẹ buôn bán nhì nhằng. Nó bằng tuổi con gái tôi. Hết lớp 11 con gái tôi đi Anh học. Nó cũng muốn đi nước ngoài, nhưng mẹ nó nghèo, ko có tiền cho nó đi. Nó hỏi tôi. Tôi bảo cháu cứ lên mạng, hỏi tất cả các trường, nhất là các trường Mĩ. Trong khi chờ đợi thì học thêm tiếng Anh. Một trường nhận nó vào lớp Foundation. Nó bảo chỉ có đủ tiền mua vé 1 chiều. Trường cho toàn bộ học phí và homestay, mẹ phải lo tiền ăn. Tôi chỉ giúp nó làm chứng minh tài chính để có visa đi Mĩ. Thế thôi.

Nó thoả thuận với bà chủ nhà là sẽ giúp bà cắt cỏ trong vườn vào cuối tuần, bà đỡ phải thuê người cắt, dần dần nó cắt cỏ cho cả hàng xóm, tiện thể mà. Tiền cắt cỏ thừa tiền ăn. Chương trình đại học 4 năm nó học trong 2 năm rưỡi, lại còn để dành được ít tiền. Bây giò nó là Giám đốc 1 bộ phận của 1 ngân hàng lớn ở Việt Nam, lương net 90 triệu. Nó mới 32 tuổi nhưng đã đi làm 11 năm, mua được nhà riêng ở Hà nội, và thêm 1 bằng mba với hàng chục chứng chỉ đào tạo các ngành mà nó cần cho công việc ở một ngân hàng. Chẳng cần ai giúp cả.

Từ đáy lòng tôi rất khâm phục 2 cháu này.

Tiện thể cũng nói rằng, những thông tin kiểu như cháu nọ cháu kia đỗ đầu vào 5-6 trường đại học của Anh, Mĩ là tin vịt thôi. Người ta có bắt thi đâu mà đỗ đầu hay đít. Bạn chỉ cần tốt nghiệp phổ thông, biết tiếng Anh ở mức nghe hiểu, nộp hồ sơ là tất cả các trường đại học nhận tuốt. Trừ một số trường danh giá như Harvard, Stanford, Cambrige ... phải có thêm essay, phỏng vấn.

Khi con tôi chuẩn bị đi học đại học nước ngoài, tôi đã thử làm vài bộ hồ sơ với tên giả gửi chục trường hàng đầu của Mĩ, Anh. Nhận tất. Vài trường còn cho học bổng.

Lưu ý các bạn là bộ phận tuyển sinh đánh giá cao việc bạn tham gia các hoạt động tập thể như đội trưởng đội bóng, tổng biên tập báo trường, ban nhạc của lớp hơn hẳn các thành tích cá nhân như huy chương vàng olimpique toán quốc tế.

Vậy nếu con bạn có ý thức học hành thì trường nào cũng được.

Còn vào đại học, nếu có điều kiện thì nên chọn trường khá 1 chút ở nước ngoài, không thì học trong nước. Thực ra cũng chẳng quan trọng lắm đâu.

Chỉ có 20% số người có bằng đại học làm đúng nghề đã học. Bằng đại học chỉ để loè người quen và phòng cán bộ thôi.

By Minh Triết