Thứ Ba, 31 tháng 7, 2012

Di lụy cờ vàng

<!--[if !mso]>

st10003a*{}

--><!--[if gte mso 10]>

table.MsoNormalTable
{
font-size:10.0pt;
font-family:"Times New Roman";
}

-->

Một cái nhìn tương đối lạ đánh giá hoạt động
chính trị tại Mỹ. Vì quá dài nên  cắt lấy
những ý chính.



Tác giả: Như Ba
Những lời này dùng đúng liều lượng để đối
đáp với trên 2 trăm comments trong bài Di Lụy Cờ Vàng [1] đã đăng trên
DCVOnline.net kỳ trước, và những hừng sỉ (hừng sỉ: những việc làm gây đỏ mặt
cho những người hiểu biết thầm lặng) cờ vàng (CV) khắp nơi trên thế giới.

Này tất cả các anh, lần trước tôi đã nhận đinh rõ, nêu rõ cái bánh xe đầu tiên
trong chiếc xe có tên gọi Việt Nam cờ vàng, đúng ra là cái xe tên gọi Việt Nam
trong đó có tổ lái CV là những tên thiểu trí, đầy tự ti mặc cảm, hung hăng làm
những công việc tự hạ giá trị chính lá cờ mà mình trương lên cao mà không biết,
chẳng khác nào tự bôi bẩn vào mặt mình.
Này tất cả các anh, bánh xe đó người Mỹ gọi là “Vietnam Syndrome”, và tại nước
Mỹ này cái bánh xe đó là có thật, nó ám ảnh người Mỹ, đè nặng lên tâm lý Mỹ là
có thật,
Này tất cả các anh, một trong những định nghĩa từ tự điển Urban dictionary thì “Vietnam Syndrome”,
định nghĩa #2 là: Attack one country, they kick your butt badly. Tạm dich: (xâm
lăng) tấn công một quốc gia, bị (họ) đánh cho bầm dập. Ai đánh ai bầm dập? Khỏi
cần nhắc lại, cờ vàng là gì? Giá trị như thế nào? Vậy thì này các anh, các anh
đào đâu ra cái giá trị cho cờ vàng mà show off trước mặt họ chứ? Vậy thì từ
đừng show up nhân rộng mới đúng nội hàm của luận đề Di Lụy Cờ Vàng [1] chứ, này
các anh, vì các anh mờ tối quá nên tôi mới phải cho các anh thí dụ để thấy rõ điều
này (từ đây trở đi những topic chính sẽ phải kèm thí dụ, kẻo không các anh đọc
mà không hiểu lại cười cợt chính mình!)
Thí dụ 1: 2 thằng đánh nhau, 1 bị đánh dập mặt, tơi tả (nay vết thương đang
chìm vào tâm thức); thằng đánh thì nó đi rồi, ta được cái thằng bị đánh đó cho
vào sân nhà ở, vì không có chọn lựa nào khác; nay thỉnh thoảng, ta lại day day
cái chứng tích bị đánh, bị thất bại vào mặt nó, thì sao? Các anh tự giải quyết
cái quiz này đi. Để tôi cho các anh một thí dụ 2 để chắc chắn các anh hiểu.
***
Đi tìm cái bánh xe thứ 2 của Di Lụy Cờ Vàng [1] cũng không khó, hãy lấy đơn vị
cộng đồng cờ vàng tại SJ làm tiêu biểu, nơi được hãnh diện gọi là trung tâm văn
hóa tị nạn, nơi phát xuất những sáng kiến nặng ký đến độ có thể đập chết 1 con
bò! Và bây giờ hãy lấy 2 nhiệm kỳ của 2 thống đốc George Deukmejian (1983-1991)
và Pete Wilson (1991-1999). Hai nhiệm kỳ 16 năm, vậy thì tôi lấy 2 đỉnh điểm
giữa của 2 nhiệm kỳ nối vào cho nó cân, vả lại 2 điểm tiêu biểu này rất ấn
tượng của giá tri CV. Cũng như trí tuệ cộng đồng.
Bây giờ là 1985, cộng đồng đang hồi sinh từ vụ gian lận bảo hiểm sức khỏe vang
dội của các bác sĩ, nha sĩ Việt Nam,
thì tết con trâu lừng lững bước đến. Liên hội người Việt bắc Cali (LHNVBCL)
thông báo cho thần dân Việt SJ và vùng phụ cận biết một tin vô cùng hãnh diện
cho cộng đồng Việt Nam là Tết năm nay, cộng đồng sẽ mời thống đốc (TĐ) đến cùng
ăn Tết cho vui, có múa lân, đốt pháo linh đình. Cộng đồng Việt Nam ai cũng háo
hức đợi ngày vui đến nhanh, và ngày đó bắt buộc cũng phải đến chứ làm sao mà
tránh được! Và rồi, kia là kỳ đài bệ cao, cờ vàng lộng gió, quan khách đã tề
tựu đầy đủ, vài hàng bô lão tóc trắng, các cựu tướng lãnh, và những nhân vật
tai mắt trong cộng đồng; và kìa, quan đến thật chứ không có hứa lèo. Quan lên chúc
cho cộng đồng Việt Nam
năm nay ăn Tết con trâu vui vẻ, và sau đó nhấn mạnh cho cộng đồng nhớ rằng đây
là năm con trâu chứ không phải năm con BÒÒ. Chữ bò nói lớn và hơi kéo dài, liền
ngay sau đó là những than phiền là cộng đồng Viêt ta ăn trợ cấp welfare qúa
lớn, và là một gánh nặng cho tiểu bang và rằng một thanh niên Mỹ đi làm mà bị
thất nghiệp thì chỉ có 6 tháng, nay cộng đồng Việt Nam đến Mỹ đã 10
năm…bla..bla…
Tôi, nhờ đứng sau, lỉnh mất về phía xa đi tim một chỗ ngồi ngẫm nghĩ, mẹ kiếp
cộng đồng này dại thật, ăn Tết vui vẻ thì không muốn, đương không lại rước quan
về để nó chửi cả vào mặt cộng đồng như thế này? Bài diễn văn hòan toàn lên lớp
về gánh nặng trợ cấp, với câu mào đầu rõ nét khinh bỉ có thể diễn giải như sau:
Chúng bay làm cái quái gì thế này? bộ những thứ này có thể xứng với ta sao? Đến
Mỹ thì đóng thuế, tôn trong luật lệ và ra khỏi welfare cho chúng ông nhờ, đồ
con bò và sau đó là quan ngúng ngoẳng đi về liền, chứ chẳng ở chơi lâu.
Sự kiện này có hai v/đ được đặt ra: Thứ nhất, công việc của một TĐ có bao nhiêu
thứ phải lo toan, mời họ đến chỉ tổ làm mất thời giờ cuả họ mà thôi, và phải lái
xe 2 tiếng xa nữa, ta không để ý đến yếu tố này là tại sao? Là do dựa dẫm, rúc
đầu đã thành quán tính, hay là do mặc cảm, nhỏ bé yếu đuối qúa sâu nặng hay là
vì tất cả cộng lại, nên đã làm lu mờ trí khôn của cộng đồng, nên nó bực nó mới
phang cho là đồ con bò.
Vị TĐ hòan toàn chú mục vào v/đ trợ cấp là đúng tủ đề tài của mình, vì hàng
ngày ông ta phải đối diện với v/đ ngân sách rất nhức đầu, cộng đồng nào ăn trợ
cấp như thế nào, gian lận ra sao lão đều nắm trong tay, vậy ta cờ treo cho
nhiều, cho cao, tiệc cho hoành tráng linh đình, show up rước cờ cho đông, có
khác nào ta mời chủ nợ đến để xem sự xa sỉ ăn diện ở trong nhà mình? Đúng
không? Hắn là người mở hầu bao để chi welfare cho cộng đồng mà.
Thứ hai: Tổ lái cộng đồng cờ vàng (tổ chức treo cờ rước cờ - LHNVBCL chẳng hạn)
không cần mời TĐ tới, thì những người chưa bao giờ đi rước cờ chào cờ, họ đi
làm ngay từ ngày đầu qua Mỹ, không ăn trợ cấp, đâu có phải nghe chửi ngày hôm
đó. Vậy cái ngày này đối với họ không phải di lụy cờ vàng thì là gì?


Thượng tầng trí thức thì gian lận bảo hiểm, hạ tầng
bình dân thi welfare đẫy tễ, đầy quần, vậy mà còn cờ quạt, hương án, bô lão áo
dài khăn đóng, mời nó đến để nó găm cái củi tạ vào miệng! Có cái đần độn nào
hơn thế không? Giờ thì các người hiểu tại sao nó chửi là con bò rồi chưa? Có hiểu
di lụy cờ vàng chưa?
Mùa xuân 1995, ngày Tết lại đến, tôi lẩm bẩm dễ thường 10 năm rồi, mình không
thăm lại cái hội Tết fairground này (San Jose, Ca.), lần này mình làm một
chuyến quay đầu cho nó có vẻ hồi xuân chút coi, năm này là năm con gì nhỉ? Tôi
tếu táo, chịc chịc, con gì mà chả đặng, 12 con không rơi vào con này thì cũng
con kia, chứ chằng lẽ lại rơi vào con lừa? Và con lừa thật, con lừa tròn trịa
hiện ra trước mắt, tôi dắt vợ con đi về phía kỳ đài, nơi có những chậu mai lớn
để chụp hình, cái quái gì thế này? Tôi hồi hộp nhìn lên phía kỳ đài, và chẳng
phải đợi lâu, lại 1 ông tây; à, Pete Wilson và lại 1 bài diễn văn than phiền về
tình trạng welfare đậm đặc của cộng đồng Việt Nam tại SJ, cả 2 TĐ (nói chuyện
với cộng đồng) cách nhau 10 năm lên lớp cộng đồng về v/đ trợ cấp xong là ra về!
Các anh đòi nguồn của 2 bài diễn văn này ư? Tự tìm lấy đi, tất cả những ai tham
dự và để ý nghe ngày hôm đó thì sẽ nhớ, nhưng chính tai tôi nghe và nhận có 2
sự kiện này, mà cũng đừng phí công tìm những gì xưa cũ làm gì vì thời đó
computer chưa thịnh lắm, tìm ở ngay trong năm 2012 này, và một nguồn tin từ
trong một nội bộ thì số người Việt Nam ăn trợ cấp tại Santa Clara County là 44
ngàn, trợ cấp các loại, bỏ xa xôi các cộng đồng Á Châu khác! Sau 37 năm, sau 2
kỷ nhắc nhở trực tiếp của 2 TĐ CA, thì số người lệ thuộc vào trợ cấp của cộng
đồng Việt Nam chẳng mấy thay đổi, bao nhiêu họp hành, trăn trở, cắt xén, bao
nhiêu xăm soi bàn luận về hiện tượng trợ cấp cộng đồng Việt Nam 37 năm vẫn ngồi
lỳ ở lớp tiểu học? Bao nhiêu tiếng f tiếng s văng ra trong các buổi họp từ
thành phố lên đến tiểu bang? Bao nhiêu sự xem thường nhân rộng qua vợ con, bè
bạn, giòng tộc? Và bây giờ thì cái bánh xe thứ 2 đã rõ nét, đó là cộng đồng Việt
Nam sau 37 nằm vẫn “Vì sao đôi chân anh run, vì sao 1 tay vẫn yếu? vì sao và vì
saao..o???”, Bánh xe thứ 3 của Di Lụy Cờ Vàng [1] cũng không khó tìm, nó là
những hành động biểu tình, rước cờ, giành giật treo cờ; tai hại và vô trí nên thành
ra tự hại mình và càng hạ giá trị lá cờ xuống thấp hơn; người nhìn ta quái đản,
do thấy ta đần độn thật sự. Hàng cờ mà người ta treo ở vị trí đại diện chỉ là
tượng trưng có sự hiện diện của sinh viên của quốc gia đó, thế thôi; ta nhào
đến, bắt họ phải thay thế bằng cờ vàng, họ hỏi ta lá cờ ta đòi treo lên đó đại
diện cho quốc gia nào? Quốc gia ấy nay đâu? Các người đang ở quốc gia nào? Đứng
dưới lá cờ nào và tuyên thệ trung thành với lá cờ nào? Chỉ mới vài câu hỏi thôi
và khi trả lời là hóa ra ta đang tranh đấu với người Mỹ chứ không phải VC vì
những sinh viên VC này vẫn đi học mạnh giỏi, không thiếu 1 ngày nào cả; họ vẫn
ngồi uống café trong campus vẫn khỏe re hơn đàn bò kéo xe, và đàn bò đó là chính
tổ lái tranh đấu cờ vàng; và cái ta mất, rất là thiết thực, là sự chán ghét của
administration, viện trưởng, các giáo sư, người Mỹ đã 1 lần thua VC, nay ta làm
họ “ thua” (?) ta một lần nữa, cái Việt Nam Syndrome đang mờ nhạt, nay ta đến khơi
dậy cho họ nhớ, lần thua trước cay đắng, khủng hoảng nhưng không giám khinh
ghét kẻ thù. TT Johnson đã từng thốt lên trong một buổi họp nội các rằng sao kẻ
thù của ta giỏi thế? Còn đồng minh ta (ám chỉ Việt NamCH) sao lại tệ vậy? Còn
lần thua này chỉ có khinh ghét, khinh ghét mà thôi! Đó là di lụy cờ vàng. cờ
vàng làm chính cờ vàng đi xuống!
Cái list của bánh xe thứ 3 chưa dừng, và còn dài lắm, như tổ lái CV Ngô Kỷ đánh
trống, đập phèng trước cửa tòa soạn Weekly magazine mấy chục ngày, làm hàng xóm
Mỹ trắng phải vài lần gọi cảnh sát đến can thiệp, hoặc ở SJ nơi tôi ở, những
chuyên viên ở bánh xe thứ 2 nhào sang bánh xe thứ 3 cho nó có huynh đệ, mấy chục
ngày phong tỏa trước cửa toà sọan Thời Báo, và vào lúc cao điểm của khí thế là
màn tuột quần chổng mông vào tòa sọan!
Cái list này lại add up thêm vào những gian lận trợ cấp, gian lận bảo hiểm,
chuyển tài sản cho con để hưởng tiền trợ cấp, gian lận mortgage đã nói ở trên.
Cái list này, thêm cái ồn ào trước đám đông, khu vực chung quanh nhà hàng, chợ
búa rác rến dơ bẩn, mặc dầu nó không nằm trong vụ việc đi rước cờ vàng, nhưng
nó tương tác với cờ vàng qua cái tên gọi Việt Nam. Vì nó tương tác, nên gọi nó
là di lụy tương tác với cờ vàng.
Nói tóm lại, cái bánh xe thứ 3 là bao gồm tất cả những tiêu cực của cộng đồng.
Và những hành động tranh đấu cực đoan vô trí biến thành những viên đạn tự bắn
vào chân mình mà không hay. Không quan tâm đến average income cộng đồng (luôn
luôn là 1 trong những cộng đồng có income thấp nhất so với các cộng đồng Á Châu
khác, theo những gì Như Ba xem được trên báo Mỹ), không quan tâm đến tình trạng
trợ cấp của cộng đồng luôn luôn cao nhất cộng đồng Á Châu, cờ treo cao nhất “Á
Châu”, rước cờ cho đông, treo cờ nhân rộng cho nhiều là hành động ngố ngẩn (Ngố
ngẩn: ngớ ngẩn tăng cấp lên dần) tệ hại, xúi dục những đứa trẻ cho chúng rước
cờ, trang bị cho chúng những mỹ từ, là tạo nên di lụy cờ vàng tai hại, thay vì
cho chúng biết cộng đồng còn những thấp kém, yếu đuối như thế nào để chúng cố
gắng vươn lên. Còn nhiều lắm, nhưng ta hãy tạm kết luận phần này.

NHÂN CHUYỆN TRỌNG TẤN-ANH THƠ

<!--[if gte mso 10]>

table.MsoNormalTable
{font-size:10.0pt;font-family:"Times New Roman";}

-->

Đi khám điền thổ Tây nguyên về, mò vào mạng, giời ạ, vẫn chưa
hết chuyện Trọng Tấn-Anh Thơ. Báo chí  căn rình cảnh cáo hay cấm diễn lốc
leo  phân tích nào luật nào tình…Toàn đúng và hay cả.


Duy một thứ chưa thấy ai đả
động: mô tả cho bà con biết sự thật của những chương trình biểu diễn nghệ thuật cấp nhà nước ấy, hình dong nó ra
làm sao. Ví dụ như sân khấu là bục gỗ tạm ở phòng ăn khách sạn hay ở sảnh
(cánh) của tòa thị chính, dàn âm thanh mono hay stereo, dàn đèn, tiết kiệm chi
phí  sân khấu nào tận dụng ánh sáng nấy
hay đi thuê nước sở tại hay đoàn khuân
vác từ trong nước sang…


Xét theo mấy chuẩn Beo liệt
kê trên, so ra được biểu diễn ở Lào
là thiên đường, chí ít khán giả chính
nói tiếng Việt giỏi ngang Bầu Đức, hiểu được hai vị hát cái gì.


Việc mang đoàn nghệ thuật tới
các sự kiện ngoại giao hoàn toàn không dở, vì cách biểu lộ sự trọng thị  này rất hiếm nước trên thế giới còn thực
hiện, âu cũng là một đặc trưng dân tộc.


Vấn đề nằm ở chỗ, hoạt động
văn hóa ấy cần và phải được đối xử ra sao để khác với một nhóm người đi cho có,
nhếch nhác bên lề sự kiện ngoại giao, như hiện nay.


Beo nghe ông Trần Bình lên
Tiền phong chửi nghệ sĩ thiếu ý nọ thức kia mà thấy sặc sụa mùi thuốc lào Khâm
Thiên. Beo tin rằng, những  Hà Hồ, Thu
Minh, Đàm Vĩnh Hưng…nếu có từ chối hợp tác với ông trong những chương trình
phục vụ chính trị kia, thì chắc chắn không phải vì cái giá 15 đô/ngày.

Vấn đề nằm ở chỗ, nói thêm nữa  là rất thừa.

Thứ Hai, 30 tháng 7, 2012

CHUYỆN VỀ TẤM BẢN ĐỒ CHỦ QUYỀN QUỐC GIA

Bài rất hay, tiếc vì ít người biết để đọc quá nên copy về.
nguồn đây http://blog.yahoo.com/giaovn/articles/826556/index


Bản dịch Lời dẫn bản đồ và góp ý (Mai Hồng, Nam Long, Giao)





Lời dẫn:
Hôm qua, lúc tôi còn đang ở vùng Ngã ba Hạc, một bác bạn bên ngành
truyền thông đề nghị nói gì đó về tấm bản đồ. Tôi đã nói đại ý: chúng ta
làm nhanh quá, sợ lại hố với Trung Quốc. Cần phải làm chậm lại. Đấu
tranh với Trung Quốc là đấu tranh lâu dài, không nên quá vội vã, kẻo lại
hỏng việc.


Có một số chỗ ta làm nhanh quá, đâm ra vẫn còn lỗi, vậy nên, cần lắng nghe ý kiến và chỉnh sửa cho hoàn thiện.

Sáng nay, qua comment của bạn Nam Long, tôi biết trang của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đã đăng bản dịch Lời tựa của tấm bản đồ do thầy Mai Hồng thực hiện (xem bản lưu ở dưới).

Bạn
Nam Long có lẽ là người đầu tiên phát hiện một số lỗi, và thẳng thắn
góp ý với tinh thần xây dựng như thường lệ. Góp ý này ở bên blog của bác
Khuất Lão, tôi xin đưa về đây. Hiện chưa thấy ý kiến của Nam Long hiển thị trên trang của Bảo tàng Lịch sử.

---

1. Góp ý của bạn Nam Long:

" Em vừa comment trên trang của Bảo tàng lịch sử về bản dịch lời dẫn này:

Việc bác Mai Ngọc Hồng hiến tặng bản đồ này hết sức có ý nghĩa.

Tuy
nhiên, khi tôi đọc phiên âm và bản dịch (chưa có điều kiện đối chiếu
chữ Hán) được đăng tải trên đây, thấy sai sót nhiều dẫn đến toàn bản
dịch rất tối nghĩa.


Những chỗ sai có thể nhận ra ngay đó là cách
dịch một loạt tên các giáo sĩ. Bác Mai Ngọc Hồng tra cứu không cẩn
thận, không biết họ tên các giáo sĩ được phiên âm chữ Hán ra sao khiến
cho cách hiểu của bác nhầm lẫn rất lớn.


Ví dụ: giáo sĩ người Bồ
Đào Nha là Mạch Đại Thành - 麦大成(Cordoso)bác ngắt thành cách dịch vô
nghĩa là : "bản đồ Mạch đại thành ..." hoặc "Mạch đại "Thành Thang
chuộng hiền" " (riêng chỗ này, bác đã không hiểu đó là tên của 2 giáo
sĩ: Mạch Đại Thành và Thang Thượng Hiền -汤尚贤(De,Tarter)). Lại nữa, tên
các giáo sĩ Bạch Tấn 白晋(JoachBouvet), Lôi Hiếu Tư
雷孝思(JeanBaptisteRegis), Đỗ Đức Mỹ 杜德美( PetrusJartoux), Phí Ẩn
费隐(Fridelli),Phan Như 潘如(FabreBoujour), Phùng Bỉnh Chính 冯秉正(DeMailla),
Đức Mã Nặc 德玛诺(Hinderer)... đều gặp sai lầm như trên và trở thành các
cách dịch vô nghĩa như: "Bạch Tấn Lôi hiếu, Tư Đỗ Đức mỹ" hay "Phan Như
Lôi hiếu, Tư Đỗ Đức mỹ".


Ngoài ra cách ngắt câu của bác Mai Hồng Ngọc cũng cần phải xem xét lại.

Tóm lại, tôi cho rằng Bảo tàng nên rút lại bài viết này và cho dịch lại cẩn thận rồi hẵng công bố."


2. Góp ý của tôi (Giao):

Đúng
như bạn Nam Long đã góp ý ở trên, việc phiên âm tên người phương Tây ở
bản dịch của thầy Mai Hồng cần phải làm lại toàn bộ. Nguyên nhân là do
thầy Mai Hồng không sử dụng tra cứu trên internet, mà thầy vẫn vất vả
tra theo cuốn tử điển Từ Nguyên đã quá cũ rồi và rất thiếu. Cái này,
cánh trẻ bọn tôi (như Nam Long, hay tôi, hoặc ai đó), xin sẵn sàng giúp
thầy tra cứu để chỉnh lí.


Chẳng hạn, một cái lỗi đầu tiên có thể
thấy ngay là: tên của tác giả bức địa đồ này không phải là người Trung
Quốc, tuy tên Trung Quốc của ông ta là Sái Thượng Chất. Ông này là người Pháp, là nhà truyền giáo kiêm thiên văn học, tên chính thức là Chevalier Stanislaus.


Có
tư liệu cho rằng ông Sái người Pháp này đã sang vùng Quảng Ninh và đặc
biệt là Cao Bằng của Việt Nam khi ông được vua Thanh trọng dụng cho đi
du lãng khắp nơi. Ông này sống đến năm 1930.


Cái tên của Sái Thượng Chất phải được sửa đầu tiên (hay chú thích thêm).


3. Lưu bản dịch Mai Hồng (từ trang của Bảo tàng lịch sử Việt Nam):

 

Sáng
nay, lễ hiến tặng chính thức tấm bản đồ “Hoàng triều trực tỉnh địa dư
toàn đồ” của gia đình bác Mai Hồng cho Bảo tàng Lịch sử quốc gia được tổ
chức long trọng tại số 1, Tràng Tiền, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Nhân dịp này,
Ban biên tập xin trân trọng giới thiệu toàn văn nội dung lời tựa trên
tấm bản đồ quý do chính bác Mai Hồng phiên âm và dịch nghĩa.




Phiên âm:      


Địa
vực luận vi Tiêu Hà, đắc Tần chi đồ tịch. Hán nhân nãi hữu quát địa dư.
Địa chư tạp đồ, nhiên bất thiết phân suất. Hữu bất khảo chính chuẩn
vong, hoặc xưng ngoại hoang vu đản chi ngôn. Bất hợp sự thực, quan thị
tắc cổ thời diệc hữu địa dư đồ, nhi bất năng độ thế thẩm hình, lịch lịch
bất sảng dã. Hậu thế chế đồ giả, đại bất chi nhân, nhi kinh vĩ bất
minh, vị miễn thất hào mậu lý nhiên, tắc dục tri đại địa tinh vi, phi
thông thiên văn, suy toán tam ngung, lượng đẳng học, bất khả tố tự Trung
Quốc thanh uy hất ư Tây hải, Thiên chúa giáo sĩ:  Lợi Mã Đậu, Thang
Nhược Vọng, Nam Hoài Nhân chư công viễn thiệp trùng dương lai Hoa truyền
đạo. Khang Hy tứ thập thất niên Mậu Tý, Thánh Tổ Nhân Hoàng đế giản
phái giáo sĩ Bạch Tấn Lôi hiếu Tư Đỗ Đức mỹ đẳng chế Vạn Lý Thành đồ.
Việt nhất niên nhi công thuyên, Thượng hỷ phục hạ, Luân âm trứ Phan Như
Lôi hiếu Tư Đỗ Đức mỹ Mạch đại thành hoạch Mông Cổ, Mãn Châu ký Trực Lệ
Sơn Đông nhị tỉnh đồ. Ngũ thập niên Tân Mão thượng mệnh giáo sĩ biến
hành thập tam tỉnh, lượng địa tạo đồ, Mạch đại Thành Thang thượng hiền
vãng Thiểm Tây, Sơn Tây, Giang Tây, Quảng Đông, Quảng Tây chư tỉnh;
Phùng Bỉnh, Chính Đức, Mã Nặc vãng Hà Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến, Giang
Nam chư tỉnh; Phí Ẩn, Hòa Phan như vãng Vân Nam, Tứ Xuyên, Quý Châu, Hồ
Quảng chư tỉnh; tứ duyệt tinh sương, qui mô thủy định. Chư giáo
sĩ cộng tập kinh sư huy hào miêu hội dĩ nhị tái cáo thành. Nãi dĩ thập
ngũ tỉnh toàn đồ. Tấu trình ngưỡng thừa, Thánh lãm mậu thưởng đặc long,
tự thị Trung Tây nhân sĩ khảo cầu Trung Hạ, dư đồ đại để tập tiền giáo
sĩ nguyên cảo, dư bất sủy cô lậu mô tả thử bức, phi cảm vị phấn bản độc
công giá ư tiền nhân chi thượng, duy sổ bách niên gian, các tỉnh, quận,
ấp cương thổ sảo cánh, cố tương khuyết giả bổ chi; ngộ giả chính chi. Vụ
sử lũy thiêm bất sai liễu như chỉ chưởng. Kỳ diên hải các khẩu, quân 
phỏng hành chu đồ tăng nhập. Tự vấn quải nhất lậu, vạn bất túc dĩ cung
pháp nhãn. Nhiên hữu tri, tất cáo diệc dữ nhân đồng thiện ý dã.


Quang Tự Giáp Thìn xuân, Dư Sơn Thiên văn đài Chủ biện Sái Thượng Chất chí.





***


Dịch nghĩa:    


ĐỊA DƯ TOÀN ĐỒ TỚI CÁC TỈNH CỦA TRIỀU ĐÌNH NHÀ THANH



Lời bàn về Địa vực rằng: Tiêu Hà* thu lượm được Đồ tịch[1] của
nhà Tần, nên người nhà Hán mới có cái đại quát về địa dư. Đất đai hỗn
tạp, nên thiết kế dư đồ không chia tỉ lệ, lại không khảo chính theo mực
thước chuẩn, hoặc có người bảo đó là  lời nói viển vông quái đản không
đúng sự thực. Xem đó cũng biết thời cổ đã có địa dư đồ, nhưng không đắc
dụng cho việc trắc địa thẩm hình, nên luôn áy náy không yên. Kẻ chế bản
đồ đời sau không phải là người thừa kế, kinh vĩ bất tường tránh sao khỏi
nhỡ lời sót nhẽ. Nhưng muốn biết sự tinh vi của miền đất rộng lớn, phi
vốn học thức thông thiên văn, suy tính tam ngung[2] thì
không thể suy tưởng về trước, từ khi uy thanh của Trung Quốc truyền lan
tới các giáo sĩ Thiên Chúa giáo ở Tây Hải: Lợi Mã Đậu[3], Thang Nhược Vọng[4], Nam Hoài Nhân[5] vượt
trùng dương tới Trung Hoa truyền đạo. Năm Mậu Tý Khang Hy 47 (1708) 
đời vua Thanh Thánh Tổ Nhân Hoàng đế, Thánh Tổ nhà Thanh tuyển phái các
giáo sĩ Bạch Tấn Lôi hiếu, Tư Đỗ Đức mỹ, chế tác Vạn lý thành đồ, sau
hơn một năm (1710) thì công việc hoàn thành. Vua vui mừng, lại xuống
chiếu cho [giáo sĩ] Phan Như Lôi hiếu, Tư Đỗ Đức mỹ vẽ bản đồ Mạch đại
thành của Mông Cổ, Mãn Châu hợp thành [bản đồ của] hai tỉnh Trực Lệ và
Sơn Đông.


 


Đến
năm Tân Mão Khang Hy 50 (1711), vua sai các giáo sĩ đi tới khắp 13
tỉnh, đo lường đất đai tạo bản đồ Mạch đại “Thành Thang chuộng hiền”, đi
về các tỉnh Thiểm Tây, Sơn Tây, Giang Tây, Quảng Đông, Quảng Tây; Phùng
Bỉnh, Chính Đức, Mã Nặc đi về các tỉnh Hà Nam, Chiết Giang, Phúc Kiến,
Giang Nam; Phí Ẩn, Hòa Phan - như đi về các tỉnh Vân Nam, Tứ Xuyên, Quí
Châu, Hồ Quảng. Trải qua một năm bốn lần đọc duyệt, qui mô bắt đầu định
hình. Các giáo sĩ đều được triệu tập về kinh đô để họ múa bút vẽ họa,
sau hai năm công việc cáo thành với bức toàn đồ 15 tỉnh, tấu trình lên
vua ngự lãm. Ngài vui khuyến khích bằng nghi lễ long trọng. Từ đấy các
nhân sĩ Trung Hoa và phương tây sưu tập khảo cứu các dư đồ Trung Quốc.
Đại để là gia cố bồi tập thêm từ các nguyên cảo của các giáo sĩ đã soạn
thảo trước đây. Ta không do dự về kiến văn cô lậu nông cạn của mình để
mô tả bức họa này lại không dám tự khoe rằng chỉ một mình có nhiều công
hơn cả tiền nhân. Duy về cương vực của các thôn ấp quận huyện ở các tỉnh
đã có thay đổi đôi chút, cho nên xem chỗ nào thiếu thì bổ sung, chỗ nào
nhầm lẫn thì đính chính sửa sang, làm bớt sai suyễn và làm sáng sủa hơn
lên để khi nhìn vào đó thấy rõ ràng như nhìn vào lòng bàn tay, tại các
cửa biển ở các miền diên hải đều phỏng họa các đường thủy tầu thuyền ra
khơi vào cảng. Tự hỏi nếu mắc một lỗi thì sẽ lấy gì  đề bù đắp đầy đủ
cho cách nhìn của vạn con mắt? Nhưng nếu có tri thức tất sẽ nói được lời
nói gồm chung thiện ý với mọi người.


 


Mùa xuân năm Quang Tự nhà Thanh Giáp Thìn (1904), Giám đốc [Chủ biện] đài Thiên văn ở Dư Sơn Sái Thượng Chất chép.


 


Hà Nội, ngày 19 tháng 6 năm 2012


Tiến sĩ Mai Hồng


Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu & Ứng dụng Phả học Việt Nam


Sưu tầm, Phiên âm, Dịch chú


 






*
Tiêu Hà người đất Hán Bái, giúp Cao Tổ nhà Hán định thiên hạ. Cao Tổ
vào đất Quan Trung một  mình Tiêu Hà độc thu Đồ tịch của nhà Tần. Lúc
Cao Tổ làm vua nhà Hán, Tiêu Hà làm Thừa tướng. Khi Cao Tổ đánh nhau với
Hạng Võ, Tiêu Hà thường giữ đất Quan Trung chuyển vận quân lương
(chuyển quĩ quân hướng). Lúcbình xong thiên hạ, tính công Tiêu Hà liệt
vào hạng nhất được phong tước Toản hầu.


[1] Đồ tịch (Tuân Tử): Đồ tịch bất tri kì nghĩa (chú) Đồ là mô tả về hình thế đất đai; Tịch là sách (sổ) chép Hộ khẩu – Sổ hộ khẩu.



[2] Tam ngung: 3 góc (Luận ngữ) chép lời thời thẩy Khổng dạy: “Cử nhất ngung bất dĩ tam ngung phản, tắc bất phục dã” (Chỉ cho một góc mà không biết suy ra ba góc kia, thì ta còn nói gì nữa đây?).



* Các vị giáo sĩ phương Tây giúp vua Khang Hy nhà Thanh lập bản đồ là: Lợi Mã Đậu 利 瑪 竇, Thang Nhược Vọng 湯 若 望, Nam Hoài Nhân 南 懷  仁.


[3] Lợi Mã Đậu 利 瑪 竇-
Matteo Bicci. Theo từ điển Từ Nguyên: Ông là giáo sĩ Ý Đại Lợi vào
Trung Quốc năm Vạn Lịch thứ 8 (1580) đời vua Minh Thần Tông. Lúc đầu
Matteo Bicci tới Quảng Đông, sau đó tới Bắc Kinh xây dựng giáo đường
Thiên chúa giáo làm nhiệm vụ truyền giáo. Đó là giáo đường Thiên chúa
giáo đầu tiên ở Trung Quốc.  Ông tinh thông chữ Hoa và ngữ ngôn, trước
tác Càn Khôn thể nghĩa bằng chữ Hán 2 tập đều không cần phiên dịch. Lại phiên dịch Cơ hà nguyên bản 6
tập cũng không phiền đến phiên dịch. Có lẽ là bút tích của Từ Quang
Khải trao cho. Vậy nên thiên văn toán pháp nhập vào Trung Quốc khởi đầu
cũng từ đây. (Từ nguyên tr.195/4)



[4] -
Joannes Adam Schall Von Bell. Theo từ điển Từ Nguyên: Ông là người của
hội giáo sĩ Đức vào Trung Quốc truyền giáo của thời Minh đời  Trang Liệt
đế. Vua Minh đối với ông là kỳ ngộ. Sang đời vua Thanh cũng được vua
rất tín dụng. Do ông tinh thông Thiên văn toán pháp ban cho chức Giám sự
ở đài Khâm thiên giám. Không bao lâu nhân xẩy ra chuyện, bị giam vào
ngục mà chết. (Từ nguyên tr.900/5)



[5] Nam Hoài Nhân 南 懷  仁 -
Ferdinandus Verbiest. Theo từ điển Từ Nguyên: Ông là Tuyên giáo sư của
hội truyền giáo Bỉ Lợi thời nhân tới Trung Quốc đầu triều Thanh để
truyền giáo được Thánh Tổ  (Khang Hy) tín nhiệm, được giao chức phó đài
Khâm thiên giám, chết được ban thụy là Cần Ý. (Từ nguyên tr.236/5)

THÍCH, THÌ CỨ VỖ TAY ĐI


Thu Hà, một trong hiếm hoi những phóng viên viết văn hóa giỏi nhất còn hành nghề, viết trên Tuổi trẻ, đại khái sửa lưng  những nguời đi nghe nhạc giao hưởng mà không biết vỗ tay cho phải lúc.

Mới hơn, nhạc sĩ Dương Thụ ngầm khoe rằng, phải nghe phải am hiểu nhạc giao hưởng như thế hệ ông mới ra người Hà nội gốc.

Chưa rõ từ khi nào, nhạc giao hưởng được người ta khóac cho cái áo nhạc bác học, và vì thế ai mặc nó, nghiễm nhiên  được coi là người có văn hóa cao, đôi khi còn được xếp vào hàng  sang trọng thanh lịch, vân vân và vân vân.

So sánh  đơn giản, nhạc giao hưởng giống như cuốn tiểu thuyết. Chú viết ra hàng ngàn trang chưa chắc đã chứa nhiều hỉ nộ ái ố cuộc đời bằng chị kia viết truyện ngắn mấy trang. Tương tự, bác thích đọc  trường thiên tiểu thuyết cũng chưa đủ bằng chứng uyên bác hơn nhà em chỉ mê mẩn mấy bài haiku.

Nhạc giao hưởng xuất phát từ châu Âu, tức toàn bộ nền móng thiên-địa-nhân để sáng tạo nên nó, cách biệt  ta một trời một vực. Đây là lí do chính yếu để cho dù, dân trí ta có  nâng lên tầm cao mới ngàn lần nữa, thì số lượng người mê nhạc giao hưởng vẫn èo uột thế thôi.

Ở đây, thuần là sở thích cá nhân.

Phàm sở thích cá nhân, nếu bạn thấy chỗ nào hay quá, thú quá, thì cứ vỗ tay thoải mái đi, một mình bạn cũng cứ vỗ. Beo đã đi nghe giao hưởng ở Anh, Pháp, Thụy điển, Mã, Sing và Mỹ, và rút ra  kinh nghiệm, chẳng có quy luật bất di bất dịch nào cho việc việc vỗ tay. Đa phần hiện nay, người ta vỗ tay theo cảm xúc chứ không đợi cho đủ hết 4 chương mới ra người lịch sự văn minh.

Cái thời, làm sang bằng nghe nhạc giao hưởng, qua lâu rồi.
Không thích, đến nhà hát chi cho mệt.
Thích, cứ vỗ tay đi.