Vụ án bầu Kiên và các triết lý của luật pháp

Nhiều chính khách lên tiếng yêu cầu xử lý nghiêm vụ bầu Kiên. Tôi không thích lắm cụm từ “xử lý nghiêm” bởi hai lẽ: không chỉ bầu  Kiên mà tất cả các vụ án đều phải xử lý nghiêm, hơn nữa, theo nguyên tắc suy đoán vô tội, cho đến thời điểm này ông Kiên và các nghi can vẫn chưa có tội thì sao biết mà xử lý nghiêm? Ở đây không có nghiêm hoặc không nghiêm mà chỉ có xử lý đúng pháp luật và công lý.

Chàng thanh niên ngờ nghệch?

Tội phạm học - một ngành khoa học nghiên cứu nguyên nhân, điều kiện phạm tội của con người - đã chỉ ra rằng: trong cơ chế thực hiện tội phạm, người bị hại đóng vai trò tương đối quan trọng. Rất nhiều vụ án xảy ra, người bị hại cũng có lỗi. Điều này không quyết định trách nhiệm hình sự nhưng nó lại có ý nghĩa rất lớn để ngăn ngừa tội phạm.

Khi đi mua hàng, việc đầu tiên ai cũng biết là thứ mình mua đang nằm ở đâu, hình hài thế nào, tình trạng ra sao. Thế nhưng, lại có đại gia như Hoà Phát dễ dàng giao hàng trăm tỷ đồng cho bầu Kiên mà không hề biết số cổ phiếu đó nằm ở đâu! Có nhiều lý do được đồn đoán, nhưng lý do dễ chấp nhận nhất có lẽ là sự tin tưởng. Bởi lẽ đặt trong bối cảnh 2010 nền kinh tế tăng trưởng hầm hập, bầu Kiên lúc đó không chỉ là một cái tên mà đã trở thành một khái niệm của quyền lực: kinh tế, uy tín và cả những lời đồn đoán về “thứ đứng phía sau” bầu Kiên. Phải chăng những thứ thực quyền và hư quyền đó khiến bầu Kiên, chỉ với cái tên, đã là sự đảm bảo cho một thương vụ mua bán cổ phiếu hàng trăm tỷ đồng?

Không chỉ có Hoà Phát, cứ xem thời điểm đó nhà nhà, người người buôn đất mới thấy sự lên đồng của nền kinh tế và cơn say lợi nhuận của xã hội khi mà chỉ cần một tờ giấy viết tay, một bản photo dự án... là người ta đã có thể xuống tiền mua căn hộ mà chẳng cần biết nó nằm ở đâu, hình hài thế nào.

Không phải không có cảnh báo nhưng có lẽ chưa đủ ép-phê hoặc cơn say lợi nhuận lấn át tất cả...

Bị hại là chính mình?

Bầu Kiên và nhiều yếu nhân của ACB bị truy tố về tội cố ý làm trái các quy định về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng. Đây là một danh từ thú vị trong luật hình sự Việt Nam. Hậu quả nghiêm trọng, theo giải thích đó, là thiệt hại về tài sản và các hậu quả khác. Ở đây không có ý định phân tích cấu thành của tội này mà chỉ lưu ý về cái gọi là thiệt hại (hậu quả) do hành vi cố ý làm trái gây ra.

ACB là ngân hàng cổ phần, tài sản của ACB là tài sản cá nhân, tổ chức đã góp vốn vào đó. Việc đầu tư chứng khoán, uỷ thác đầu tư... gây thiệt hại (mất tài sản) của ACB là quá rõ. Nhưng trong một công ty cổ phần, việc định đoạt vốn, tài sản, phương án kinh doanh, phân chia lợi nhuận... có cơ chế rõ ràng: cái gì thuộc thẩm quyền của đại hội cổ đông, cái gì thuộc hội đồng quản trị. Khi hội đồng quản trị đã được trao quyền quyết định thì sự rủi ro nếu có xảy ra, các cổ đông phải vui vẻ chấp nhận. Nếu có tranh chấp thì có quyền kiện hội đồng quản trị để yêu cầu bồi thường theo cơ chế tố tụng dân sự.

Ông Kiên gây thiệt hại cho chính ông Kiên dưới giác độ luật Hình sự không có gì phải bàn, song, để thuyết phục số đông chắc phải mất thời gian và không loại trừ có sự vênh vẹo giữa luật Hình sự và luật Doanh nghiệp. Công tố và toà án có lẽ không sai và cấu thành tội phạm lạnh lùng không biết nói, nhưng những nhà lập pháp không thể làm ngơ. Bởi lẽ, nó động chạm đến quyền tự định đoạt của doanh nghiệp - ngay cả khi họ mất tài sản.

Cũng có thể lập luận rằng hậu quả nghiêm trọng do hành vi cố ý làm trái gây ra không chỉ là tài sản mà còn những hậu quả vô hình, đó chính là sự bất ổn, xáo trộn của hoạt động kinh tế. Nhưng những bất ổn của kinh tế vĩ mô và hệ thống ngân hàng không dễ định lượng và cũng không đơn giản đổ lỗi cho một ngân hàng.

Rủi ro đến từ luật?

Để đảm bảo các hoạt động kinh tế - trong đó có hoạt động ngân hàng, tiền tệ - được trật tự và ổn định, nhà nước - với chức năng của mình - phải đặt ra hệ thống các quy định. Vi phạm các quy định này dẫn đến thiệt hại phải chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất là trách nhiệm hình sự. Đó là logic mà các nhà lập pháp và thực tiễn lý giải.

Nhìn vào thực tế, một trong những điểm yếu nhất của hệ thống pháp luật nước ta chính là sự thiếu ổn định, thiếu nhất quán và rất nhiều khoảng trống. Pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng không nằm ngoài thực trạng đó. Điều 106 luật Các tổ chức tín dụng là quy phạm uỷ quyền khi cho phép ngân hàng uỷ thác đầu tư theo quy định của ngân hàng Nhà nước. Nhưng hành vi cho nhân viên uỷ thác lại xảy ra trước khi có điều 106 và quy định cấm của ngân hàng Nhà nước.

Sự tranh cãi về pháp luật khi áp dụng là chuyện không hiếm nhưng không phải ở đâu người ta cũng bất lực. Nguyên tắc suy đoán vô tội khẳng định: nếu có nghi ngờ về pháp luật thì (phải) giải thích có lợi cho người bị buộc tội. Việc tranh cãi về điều 106 và hiệu lực của quy định của ngân hàng Nhà nước - do chưa ai giải thích rõ ràng - cho thấy có sự nghi ngờ ở đây.

Không chỉ vậy, sự tranh cãi về việc bầu Kiên đầu tư vốn vào các công ty tài chính là hoạt động kinh doanh hay góp vốn đã cho thấy môi trường pháp lý hoàn toàn đem đến sự rủi ro. Khi luật không quy định, khi luật còn mâu thuẫn thì buộc người ta phải viện dẫn nguyên tắc của luật, trong trường hợp này, là: được làm những gì luật không cấm!

Khi còn những bất cập về luật và giải thích luật thì vẫn còn đó những rủi ro pháp lý, điều tối kỵ với một môi trường kinh doanh lành mạnh!

Cái còi và thanh kiếm

Người ta có thể tranh luận về sự can thiệp của nhà nước vào lĩnh vực kinh tế nhưng chỉ là can thiệp đến mức nào chứ không thể phủ nhận vai trò của nhà nước đối với hoạt động kinh tế. Triết lý ở đây là “chính phủ tồi còn hơn không có chính phủ”!

Hàng loạt những sai phạm diễn ra trong thời gian dài, một dòng tiền khổng lồ chảy vòng vèo ngầm trong nền kinh tế từ ACB đến các công ty con của ACB, chảy ra thị trường tài chính nước ngoài qua hoạt động buôn vàng, chảy cả vào tài khoản của Huyền Như - 4.000 tỉ đồng biến mất như bị hút bởi lỗ đen... nhưng hệ thống cảnh báo không rung chuông và cuối cùng, chỉ thanh kiếm của sự trừng phạt là được lạnh lùng rút khỏi vỏ.

Quản lý hình như đang nắm cái cần phải buông và buông cái cần phải nắm!

Bài của Luật Sư Đinh Thế Hưng

KHÔNG ĐỀ

ô

lượm trên net

BÁC TỔNG TRỌNG VÀ CHỨNG BỆNH MÙ MÀU

Hôm qua, có một bác đọc cho tôi nghe một bài Sấm truyền trong dân gian như sau:

Thứ nhất là loạn xướng ca
Thứ nhì loạn cá, thứ ba loạn tiền
Bao giờ loạn gạo thì yên.

Ứng vào thời buổi hôm nay ta thấy rất chuẩn xác:
LOẠN XƯỚNG CA là thực trạng suy đồi xuống cấp loạn chuẩn về văn hoá, đạo đức, lối sống mà TW vừa bàn. LOẠN CÁ là chuyện Trung Quốc từng bước xâm lược Việt Nam, phá rừng đầu nguồn làm lũ lụt, ô nhiễm môi trường chết cá; xâm lấn gây hấn trắng trợn trên biển làm bà con ngư dân không thể đánh cá như xưa. LOẠN TIỀN là chuyện Tham nhũng, Ngân hàng, Tín dụng , lừa đảo...sôi sục mấy năm nay.

BÁC TỔNG TRỌNG VỚI BA CÁI “LOẠN” TRONG LỜI SẤM TRUYỀN
Theo dõi trên báo chí mươi năm gần đây, ta thấy bác Tổng Trọng chỉ quan tâm đến LOẠN XƯỚNG CA và LOẠN TIỀN, không biết gì về LOẠN CÁ. Mấy năm trước khi Trung Quốc bắt đầu gây “loạn cá” ở Biển Đông, Thủ tướng đã tỏ thái độ rõ ràng, nhưng bác Trọng trong vai trò Chủ tịch Quốc hội lại nói một câu xanh rờn: “Biển Đông không có gì mới”. Câu này đã trở thành slogan của bác để cư dân mạng nói riêng và xã hội nói chung mỉa mai, giễu cợt và nhận dạng.

Đến khi đất nước lâm nguy, bác ấy vẫn không tỏ thái độ gì kể cả khi gặp gỡ với dân nói chuyện hành lang, vẫn say sưa chống LOẠN TIỀN, mở Hội nghị chống tham nhũng với những đại biểu mang gương mặt buồn thiu, và nhiệt huyết chống LOẠN XƯỚNG CA bằng Hội nghị TW vừa diễn ra, một việc mà lẽ ra bác phải làm từ nhiệm kỳ trước. Nội dung chống LOẠN XƯỚNG CA đặt ra trong chính thời điểm này khiến người ta nghĩ hình như LOẠN XƯỚNG CA đang biến tấu tinh vi chuyển sang LOẠN TIỀN rồi, vì một chủ trương lớn về văn hoá cũng sẽ đi kèm ngân sách lớn, cho nên bác cần ra tay định hướng để chống LOẠN TIỀN có hiệu quả hơn?!

Là người đã được bác Trọng tỏ ý quý mến từ mười mấy năm trước, khi bác còn làm TBT Tạp chí Cộng Sản tôi đã từng tin cậy vào cốt cách trí thức của bác, mang về cho bác và một số lãnh đạo cao cấp sách của Trosky và Thư của những người Đệ tứ Pháp gửi Đảng CSVN với những thiện chí hoà giải dân tộc và đối thoại về tư tưởng. Tôi không biết bác xử lý những cái đó thế nào, nhưng tôi vẫn tin vào cốt cách nho nhã, văn nhân của bác. Không thể có chuyện một TBT lại cố tình làm ngơ trước những bước gặm nhấm xâm lấn có bản chất xâm lược của Trung Quốc mà cả thế giới trông thấy? Chắc là có nguyên do sâu xa, sâu kín gì đây?

Có người nặng lời nói bác là tay sai Tàu. Nhưng tôi nghĩ Tàu chỉ làm việc với Tướng, bác cùng lắm chỉ là hàng Tá. Nên dù bác có lòng ngấm ngầm yêu nước thương dân muốn thương lượng với lãnh đạo cấp cao của Tàu để hỏi về cái 16 CHỮ VÀNG và NHẬN THỨC CHUNG của lãnh đạo hai nước bây giờ xử lý ra sao, vẫn thờ hay vứt vào sọt rác, mà Tàu từ chối không gặp bác như thông tin báo New York Time đã nêu, là chuyện dễ hiểu, dễ cảm thông cho bác. Có người nói bác im lặng có lẽ vì các Đại ca chưa thống nhất ý kiến, nên bác không biết nói theo ai. Nhưng tôi biết bác Trọng là người giữ ý, giữ nguyên tắc lắm. Cho dù có chuyện bác được các Đại ca đặt vào ghế TBT, bác ấy cũng vẫn rất khách quan không thể hiện sự thiên lệch nào đâu! Thậm chí, có bậc Trưởng thượng đã 5 lần ủng hộ bác thăng tiến đến Ngai Vua đi nữa mà có sinh nhật tròn tuổi, bác cũng không nhân đó mà viết bài cám ơn, ca tụng.

CHỨNG MÙ MÀU VỀ VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ?

Tôi thiên về góc nhìn văn hoá để giải mã ứng xử khó hiểu của bác Tổng Trọng. O.Spengler, nhà triết học văn hoá hịện đại người Ðức đã đưa ra một quan niêm về văn hoá luôn luôn thu hút sự chú ý của các nhà tư tưởng suốt thế kỷ hai mươi. Theo ông, mỗi nền văn hoá lớn đều vốn có một “ngôn ngữ cảm nhận thế giới bí hiểm” mà chỉ có tâm hồn nào thuộc về nền văn hoá đó mới hiểu biết nổi, những nhà tư tưởng lỗi lạc của các nền văn hoá khác nhau là những người mắc bệnh mù màu, không thấy được nhược điểm của mình mà cứ giễu cợt những sai lầm của nhau.

Từ quan niệm này soi vào bác Tổng Trọng cũng có thể thấy bác dù rất có TÂM với đồng bào và Tổ Quốc, nhưng có vẻ đang bị chứng MÙ MÀU VỀ VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ: Chỉ thấy MÀU ĐỎ của cờ, của lửa, của bùn Bauxit, của đuốc thế vận hội, của ánh đèn sân khấu, mà không nhìn thấy màu XANH của rừng đầu nguồn bị Trung Quốc mua và phá hoại, màu xanh của nước Biển Đông đang bị giặc xâm lược Trung Quốc khuấy đục, lấn chiếm, cướp bóc và gây hấn.

Cũng có thể gọi bác là “nhà chính trị mắc bệnh SÁNG LỬA nhưng MÙ MƯỚC”. SÁNG LỬA là vì bác ấy đang chống tham nhũng theo kiểu Công tử Bạc Liêu đốt đồng tiền to để soi đồng tiền nhỏ bị rơi trong bóng tối. SÁNG LỬA vì bác ấy quan tâm nhiều đến ánh đèn sân khấu, ánh sáng màn bạc, lửa đuốc Thế vận hội và Asiad. Còn MÙ MƯỚC là vì bác tỏ ra không nhìn thấy Biển Đông có cướp biển từ Trung Quốc đã từng bước đặt chân vào xâm lược lãnh hải Việt Nam từ hàng chục năm nay.

Với một cái nhìn lạc quan tin cậy những văn nhân, tôi vẫn tin rằng bác Tổng Trọng sẽ lên tiếng về Biển Đông trong ngày một ngày hai, vì máu ngư dân, máu nhân dân đã đổ nhuộm đỏ dần mặt nước biển Đông, nên chắc chắn bác đã nhìn thấy biển! Hy vọng lắm thay!

Copy của DƯƠNG THẮNG

GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Có sử dụng hình của Zen Sony và một số bạn khác