Nhật kí Đặng Thùy Trâm

Bài copy từ Đinh Bá Anh

(Gửi ông Nguyễn Xuân Diện, Viện Hán Nôm)

Nhật kí vốn để chép những chuyện riêng tư, người viết nhật kí trước hết là viết cho mình. Những người viết nhật kí khi về già, nếu còn minh mẫn, thường tự đốt nhật kí của mình, hoặc nếu muốn hậu thế đọc thì hoặc giao cho con cháu, hoặc giao cho người mình tin cẩn với những lời dặn dò nhất định.

Vì tính riêng tư cao như thế, nên việc xuất bản nhật kí của người đã chết, nếu không có sự hướng dẫn cụ thể nào của người đó khi còn sống, thường phải được sự chấp thuận của người thân hoặc người đại diện pháp lý. Đồng thời, người thân hoặc người được ủy quyền phải được hiểu là những người có đủ tư cách đại diện cho người chết để sắp xếp lại, hoặc cắt bỏ những chi tiết được cho là, nếu để công chúng đọc, có thể gây hiểm lầm, gây ảnh hưởng xấu tới phẩm giá của người chết hoặc của những người khác có liên quan.

Cuốn Nhật kí Đặng Thùy Trâm được gia đình bà chấp thuận xuất bản. Em gái bà là Đặng Kim Trâm cùng ông Vương Trí Nhàn, biên tập viên xuất bản, đã biên tập cuốn nhật kí theo cách mà họ cho là hợp lí, như họ tuyên bố: Tuyệt đối tôn trọng câu chữ của tác giả, chỉ sắp xếp lại đôi chỗ cho sáng sủa, cắt đi những chỗ mà họ cho là không nên công bố. Tôi cho rằng họ không những có quyền làm vậy, mà còn phải làm vậy, vì những lí do như trình bày ở trên.

Tôi là người đọc không ít nhật kí, thư, di cảo của các nhân vật khác nhau. Nói chung, các thể loại này ở đâu cũng cần sự biên tập (theo nghĩa tích cực nhất của từ này). Di cảo và nhật kí của Kafka – tác giả tôi quan tâm nhất – được bạn ông là Max Brod và các nhà xuất bản biên tập, sắp xếp, cắt cúp theo đủ hình thức khác nhau. Đó là chuyện bình thường.

Việc bản gốc cuốn Nhật kí Đặng Thùy Trâm giờ được đưa lên mạng (sau khi hết thời gian bảo hộ bản quyền?) là dịp để giới nghiên cứu có thể phân tích những chỗ khác biệt giữa bản in và bản gốc. Thiết tưởng, những người làm văn bản (như ông Nguyễn Xuân Diện, Viện Hán Nôm) nên có thái độ và cách làm việc nghiêm túc để đánh giá các đoạn được biên tập, xem đoạn nào được biên tập vì tính sáng sủa của văn bản, vì tính riêng tư, hay đoạn nào được biên tập vì nhạy cảm chính trị (nếu có), hoặc những đoạn nào mà theo các vị là người biên tập đã mắc lỗi hoặc đã làm ẩu, thay vì hùa theo những phân tích ở trình độ kém cỏi, những lí thuyết âm mưu nhăng nhít hay những bình tán nhảm nhí.

 

Võ và bom Hạt nhân

Copy từ Minh Triết
Cạnh nhà tôi có a Vinh. A độ 16-17 nhưng chững chạc. Mẹ anh là cấp dưỡng, ba anh là ng Hoa, tôi ko gặp ô bao giờ. Anh vẽ đẹp, thường vẽ Quan Vân Trường và Triệu Tử Long theo tranh Tam quốc. Anh giỏi võ. A là thần tượng của đám trẻ con 10-11 tuổi như bọn tôi. Rảnh là tôi sang nhà anh chơi. Tôi năn nỉ a dạy võ. Anh dứt khoát ko dạy. Một lần tôi đánh nhau v bọn trẻ trong phố, bị bươu đầu và sưng mắt. Tôi ko dám về nhà, lỉnh sang nhà anh. Chắc anh thương hại nên bảo tao dạy mày vài miếng để giữ thân. Ko được đánh người, chỉ để ko bị ng đánh. Thề đi. Anh dạy tôi có 3 bài
1- ko gây sự.
Võ gì mà như cứt. Anh bảo học 1 ngày đi. Cứ nói 1 ngàn lần rồi viết 1 ngàn lần 3 chữ "ko gây sự". Tôi làm theo.
2- ng ta gây sự thì bỏ đi.
Mẹ kiếp, võ này hèn quá. Tuỳ mày, ko học thì thôi. Lại 1 ngàn lần nói và viết "bỏ đi"
3- ko bỏ đi được thì nhìn vào mắt ng ta.
Lại 1 ngàn lần nói và viết "nhìn vào mắt"
Hết 3 bài anh bảo võ chỉ có thế. Tôi chưng hửng. Sau anh cũng hướng dẫn cho 1 số kỹ thuật như ng ta cầm gậy bổ vào đầu thì đỡ thế nào. Chỉ dạy đỡ không dạy đánh.
Sau này lớn lên thấy các chính trị gia, các cường quốc giở trò với nhau cũng ko quá mấy ngón của chú bé 16 tuổi. 
1940s về mặt kỹ thuật Đức phát xít đủ khả năng làm bom HẠT NHÂN. Mĩ nháo nhào làm bom và 8/1945 tranh thủ chưa ai có ném ngay 2 quả xuống Nhât, mặc dù về mặt kỹ thuật chiến tranh thì việc đó ko cần thiết khi Đức đã đầu hàng đồng minh hôm 8/5/1945. Cả TG sợ vãi đái. Nga dùng đủ mánh khoé và chỉ 8 năm sau, 1953, đã có bom. Sau này Pháp, Anh, TQ, Ấn, Pakisstan cũng làm được bom. Về kĩ thuật thì Đức, Nhật, Israel, Iran cũng thừa sức làm bom. Số bom HN mà 7 cường quốc hạt nhân tích luỹ đến bg có thể làm nổ tung trái đất vài lần. Vì vậy sau 2 quả Mĩ ném xuống Nhật năm 1945, ko quả bom HN nào được sử dụng. Các cường quốc đàm phán giảm số đầu đạn HN trong kho của mỗi nước để giảm bớt nguy cơ cả TG bị biến thành chó thui trong vài phút. Trừ loại điên như Kim Jong Un hoặc lỗi kỹ thuật, chúng ta chắc chắn rằng ko bao giờ 1 quả bom HN sẽ được sử dụng.
Ấn và Pakistan hận thù truyền kiếp. Khi thử thành công quả bom HN đầu tiên cả tỷ ng Ấn vui mừng hớn hở, riêng Bộ trưởng KH Ấn khóc hu hu và nói rằng ng Ấn đã tự mua bom HN treo lên đầu mình! Chỉ tg ngắn sau đó Pakistan cũng có bom HN. Các bạn cứ tưởng tượng trước đây có bà hàng tôm v bà hàng cá thỉnh thoảng cãi nhau, cùng lắm dơ con dao thái thịt lên. Nay mỗi con điên đó ôm một quả bom HẠT NHÂN thứ thiệt ngồi chình ình giữa chợ, gườm gườm nhìn nhau. Cái chợ này 8 tỷ ng, có cả bạn và tôi trong đó, ngay cạnh hàng thuỷ sản, mẹ kiếp. Chắc chắn ko con nào đủ điên để ném bom, nhưng cả chợ nín thở. Mà quả bom đâu có rẻ. Khi Stalin hỏi Kurchatov, làm quả HN hết bi nhiêu? Kurchatov bảo có thế tốn kém như cuộc chiến v Đức vừa qua. Đắt thế đấy. 
Thỉnh thoảng đọc báo xem đài thấy khoe VN có tên lửa này máy bay nọ tàu ngầm kia khiến TQ mất ăn mất ngủ. Rồi thì Nga bán S400 cho Tàu, VN lại chóng mặt buồn nôn. Một con lợn đầu toàn bã đậu cũng biết tính riêng tiềm lực vũ khí thì Tàu hơn ta ít cũng 50 lần. Thế mang vũ khí doạ nó làm gì? Tôi không thể hiểu nổi bọn báo đài ngu hay ai chỉ đạo chúng nó nói năng ngu như vậy. Chúng ta ở vào thế ko thể bỏ đi được, chỉ cần Lãnh tụ bình tĩnh nhìn vào mắt đối phương, nhắc lại lời ô Cụ, "chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định ko chịu mất nước, không chịu làm nô lệ" là đủ, chứ khoe mấy cái đồ chơi vớ vẩn chẳng khác mang cái cút kít ra đọ vs Ferrari. VN ko thể chạy đua vũ trang v TQ. Đấy là cách tự sát nhanh nhất. Hãy học bài học 1980s của LX khi bị Mĩ lôi vào cuộc đua lá chắn hạt nhân. Chết ko kịp ngáp. Mĩ ko cần phóng 1 quả tên lửa. LX đã sụp đổ tan tành. 
LX có to khoẻ không? Có đấy.

ĐÀN BÀ

Mỗi năm, thành phố có hai lần giúp dân dọn dẹp nhà cửa, bằng cách vất tất cả đồ phế thải ra đường.

Thành phố không thu đi ngay, mà để cả tuần, cho những người cần, lượm lặt lại.

Một người đàn bà tầm tuổi mình, dáng đi chúi chúi, đầu đội  mũ vải made in VN đặc trưng, tay cầm hai cái chảo tay lết thết bịch nilong to tướng, đứng tần ngần trước cái máy mới tinh, (mình cũng chẳng biết là cái gì). Vừa bắt chuyện, chị kể thốc tháo như lâu lắm mới được nói.

Dân Hải phòng, con bảo lãnh sang đây đã 5 năm. Hai vợ chồng không chạy xe không  tiếng Anh. Chị thấy đồ thải ham chân lạc đường, giờ chờ đến 2PM con tan sở tìm đón về.

Chị  nửa muốn nhận lời đề nghị đưa chị về của mình, nửa nghi ngại. Không có thời gian, mình bỏ đi sau khi để lại số phone, cần  chị cứ alo em cho vui.

Không gọi lại lần nào, chiều qua chị đến tiệm. Con chở.

Bao quát như một bà nội trợ lão luyện, nhân danh là bạn thân của mình, chị chỉ đạo  đám chạy bàn toàn Mĩ trắng, Bàn kia xong rồi dọn đi kìa. Ra sau bếp, chị lại quát tiếp mấy chú Mễ, Nhẹ tay không mẻ hết bát bây giờ. Chị dặn, Chúng nó hiểu hết đấy, cô phải cảnh giác...Dăm lần xuýt xoa chép miệng tiếc những đôi đũa dùng một lần trong thùng rác...

Con mình nhăn nhó, Cô phải bọc tóc lại mới được vào bếp. Cười ỏn ẻn, ngay sau đó chị kể một tràng chuyện hồi mới sang, lạ thời tiết tóc rụng như ung thư.

Chị, alo thêm cả bà chị chồng, phụ rửa đồ đến tận 12 giờ đêm. Toàn làm tay không vì, Đi găng tay là làm không sạch được. Nhanh, kỹ lưỡng và rất vén khéo. Gạ gẫm với con, Tiếc quá, giá mà bác ấy nói được tý chút, mình dạy những từ cơ bản được ko con, bác này học chắc nhanh...Nó lạnh lùng lắc luôn.
Con chị chờ mẹ, ngồi góc phòng bấm games ngáp liên tục, có vẻ rất chiều mẹ, ko thấy hối về. Con mình trả tiền công, chị cảm ơn, giọng lạc đi như người cảm. 

Chị, không hẹn quay lại và, không hề có ý đi kiếm job.

Mình, tin chị ko sĩ diện nói dối và, cũng thoáng chút nhẹ lòng.

 

AI KHÔNG ĐƯỢC PHÉP CẮM CỜ?

By Lê Như Hùng

Stt này tôi viết để tưởng niệm những người lính đã hy sinh hay may mắn còn sống vào những ngày tháng cuối cùng của cuộc chiến tranh hào hùng và bi thương, những người đã làm nên thống nhất đất nước!

"Tôi đi bộ đội năm 73, tháng 6 năm 74 là đã vào tới miền Đông Nam Bộ, thuộc trung đoàn đặc công 116, sư đoàn 2, bộ tư lệnh Miền. Đặc công rừng Sác cũng là một đơn vị thuộc sư đoàn này. Về sau thì thuộc quân khu 7, năm 77 thì sư 2 này bị giải tán, tôi di chuyển 2 lần sang hai phiên hiệu sư đoàn nữa, công việc không còn là đặc công mà chủ yếu trông coi đám lính ta bị kỷ luật phải đi rèn luyện. Năm 85 tôi đã là đại úy, về sau tôi từ chối nhận quân hàm thiếu tá và về nghỉ chế độ thương bệnh binh vào năm 90. Tôi cũng từng từ chối việc được cử đi học an ninh ở CHDC Đức. Giờ tiền chế độ thương tật hàng tháng của tôi chỉ có hai triệu, quá thiệt thòi; đám lính ngày xưa làm liên lạc cho bọn tôi năm 76 giờ có mấy thằng thiếu tướng, một đứa đang là tư lệnh phó quân khu 7 đứa khác trước là chỉ huy trưởng bộ tư lệnh thành phố đã chuyển đi đâu không rõ, cái đứa hiện chỉ huy trưởng cũng thế... Mấy hôm nay thấy ti vi chiếu hết nhân chứng lịch sử này đến nhân chứng lịch sử kia kể chuyện về những giờ phút cuối cùng trước khi ta cắm cờ trên dinh Độc lập, nhưng tôi thấy không trúng, có nhiều cái nhảm... Tôi là một trong 4 người lính trung đoàn 116 ngồi bám trên chiếc xe tăng thứ 2 vào dinh, chiếc xe 843 này là rẽ trái sau khi qua cổng..."

"Mãi tới ngày 26 đơn vị tôi mới được biết là sẽ giải phóng Sài Gòn. Chúng tôi chính là đơn vị đánh chiếm căn cứ Long Bình, một căn cứ nữa giờ là nơi của trường sỹ quan lục quân 2. Đêm 28 thì tự nhiên mới thấy xe tăng và thiết giáp không biết ở đâu ra mà nhiều thế, là xạ thủ B40 suýt nữa thì tôi đã tương vào đoàn xe vài quả. Lúc đầu đám lính bọn tôi kháo nhau, cứ bảo quân ngụy suy yếu té ra chúng còn đầy ra kia, về sau qua pháo sáng thì mới phát hiện ra dải băng đỏ trên cánh tay và cờ xanh đỏ, trời... quân chủ lực mình! Trung đoàn 116 trở thành đơn vị phối thuộc hợp đồng tác chiến... Chúng tôi được phân chia bám theo xe tăng từ lúc ấy. Trên chiếc xe 390 cũng có 4 người đơn vị bọn tôi... Tôi cũng là một trong số không nhiều người của trung đoàn 116 được giao cầm cờ giải phóng, lúc đó những anh cầm cờ phải là lính có nhiều thành tích chiến đấu. Tôi lẽ ra là người đầu tiên cắm cờ trên nóc dinh độc lập, vì tôi là thằng lính cầm cờ có mặt đầu tiên trên nóc sân thượng dinh Độc Lập vào lúc hơn 10g sáng ngày 30-4-1975 đó!"

"Từ ngã tư Biên Hòa vào trung tâm Sài Gòn phải qua mấy chiếc cầu, trong đó trận Rạch Chiếc là rất ác liệt, cũng do một đơn vị đặc công khác của sư đoàn 2 đánh và giữ từ một hai ngày trước. Từ ngã tư Thủ Đức vào thì không phải là không còn ác liệt, nhất là ở cầu xa lộ Biên Hòa, ở khu vực đó tôi còn phải bắn tới 2 quả B40 cơ mà. Thực ra đoàn xe tăng của trung đoàn 66 (quân đoàn 2) đã bị bắn cháy gần chục chiếc nên 2 xe 843 và 390 mới thành dẫn đầu. Hình ảnh kinh hoàng nhất là chiếc xe tăng ta bị bắn cháy ngay trước chân cầu Sài Gòn, cách một đoạn thôi. Các chiến sỹ xe tăng ấy khi bật nắp nhào ra là những quầng lửa, chắc đó là những người lính chủ lực cuối cùng hy sinh ngay trước khi ta chiếm dinh Độc Lập! Ngay thời điểm đó còn có 2 máy bay của địch định ném bom phá cầu Sài Gòn, nhưng vì hỏa lực quân ta, nhất là 12 ly 7, nên chúng đã ném bom chệch sang bán đảo Thanh Đa. Thật không biết, nếu chúng ném bom trúng và cầu Sài Gòn bị sập, thì diễn biến giải phóng Sài Gòn có thể sẽ khác vì quân địch vẫn còn đông và mạnh lắm..."

"Khi các xe tăng chúng tôi vượt lên tiến qua cầu Sài Gòn thì đã có biệt động thành xuất hiện dẫn đường ngay, chứ không có chuyện lạc đường hay không ai biết đường! Các chiến sỹ biệt động cũng là của sư đoàn 2 chúng tôi đã cài cắm và ém vào nội thành trước đó vài ngày rồi! Khi vào được dinh Độc Lập, xe 843 của chúng tôi có hơi vướng cổng rồi sau đó rẽ hướng vòng trái vào dinh, tôi nhảy xuống cầm cờ nhào vào. Một nữ biệt động dẫn tôi chạy theo cầu thang bộ lên nóc dinh. Khi tôi chuẩn bị cắm cờ (treo cờ) thì nữ đồng chí biệt động hỏi "đồng chí thuộc đơn vị nào?", tôi đáp "đặc công Miền, trung đoàn 116, sư đoàn 2". Nữ đồng chí biệt động ấy bèn ngăn lại "tuy cùng sư 2 với đồng chí, nhưng đồng chí không được phép cắm cờ đâu, chúng tôi đã nhận được lệnh trên là chỉ có lính của quân đoàn 2 mới được cắm cờ trên dinh Độc Lập thôi!" Là lính, phải chấp hành mệnh lệnh, phải tuân theo mỗi chỉ dẫn của biệt động thành, chúng tôi đã được phổ biến như thế từ ngày 28... Vậy là tôi lại đi xuống dưới sân dinh Độc Lập..."

"Xuống tới tiền sảnh đã thấy quân ta xua đám ông Dương Văn Minh ra ngồi bệt hai ba hàng ở bậc lên xuống trước dinh rồi, tay lính nào cũng lăm lăm súng trên tay. Một phóng viên người Pháp tiến tới phỏng vấn tôi, trả lời được hai ba câu thì chỉ huy tiểu đoàn tôi vừa mới kịp vào dinh, tiến tới ra hiệu cho tôi không được trả lời nữa. Phóng viên người Pháp đó nói tiếng Việt rất sõi... Khi quân ta dẫn ông Minh sang đài phát thanh thì đơn vị tôi lại tập hợp để đi đánh chiếm Tổng nha cảnh sát, sau rồi lại quay về chiếm giữ đài phát thanh. Tối hôm đó, 30-04-1975, đơn vị tôi về đóng giữ cư xá Đô Thành..."

"Mãi đêm hôm đó, ở cư xá Đô thành, chúng tôi mới được bữa cơm no, do người dân quanh đấy thổi rồi mang tới cho ăn. Từ hôm 26 đến tối hôm đó chúng tôi ăn uống linh tinh chả thành bữa, riêng ngày 30 ăn từ sáng sớm rồi mải đánh nhau mãi tới tối mới có bữa... Đêm đó, tại cư xá Đô Thành, đơn vị chúng tôi còn xem được ti vi Sài gòn phát đoạn phim quay có cảnh tôi cầm cờ chạy lên nóc dinh Độc Lập mà không được cắm, có cả bóng cô biệt động kia nữa..."

- Có nhiều nhân chứng chứng kiến việc bác cầm cờ chạy lên nóc dinh Độc Lập theo sự chỉ dẫn của nữ biệt động kia và rồi không được phép cắm hay không?
- Nhiều chứ! Ít nhất là 8 đặc công 116 chúng tôi bám theo trên 2 chiếc xe tăng 843 và 390, cô biệt động thành, nhà báo Pháp... Khi tôi từ nóc dinh xuống thì trung đoàn 116 của chúng tôi vào dinh đã nhiều, họ đều biết chuyện này...
- Đồng đội cũ cùng trung đoàn của bác còn nhiều không? Các bác có hay gặp gỡ nhau không?
- Có chứ! Bọn tôi vẫn gặp nhau thường xuyên, nhất là 8 thằng thân nhau lắm... Mỗi lần gặp nhau, chúng tôi vẫn hồi tưởng lại nhiều chi tiết của ngày 30-4 năm ấy mà chính sử chưa thấy nhắc tới bao giờ...
- Bác nghĩ sao về việc mình không được phép cắm cờ hồi ấy? Sao bác không cắm liều đi, cho dù cô biệt động có cấm cản?
- Lúc đó tôi chỉ nghĩ đơn giản mình là lính của đơn vị phối thuộc cho quân đoàn 2, lệnh cấp trên là phải tuân thủ chấp hành thôi. Và nói thật, lúc vào chiếm được dinh Độc Lập rồi, chúng tôi không hề nghĩ việc mình hay ai cắm cờ lại trở thành nhân vật của lịch sử, con người của lịch sử cả. Chỉ nghĩ đơn giản thế là sắp hòa bình rồi, sắp khỏi phải đánh nhau rồi, đất nước sắp thống nhất rồi... Về sau có nghĩ, nếu mà lúc ấy tôi cứ làm bừa đi thì có lẽ đời mình sẽ khác hơn, sẽ khá hơn... Nhưng tại lúc đó không nghĩ được như vậy!
- Ai có thể là nhân chứng, bằng chứng cho những gì bác kể?
- 8 anh em và toàn bộ đặc công trung đoàn 116 có mặt tại dinh Độc Lập lúc đó, cô biệt động dẫn tôi chạy theo cầu thang bộ lên nóc dinh chắc vẫn còn sống, nhà báo người Pháp kia, người nào đó đã quay đoạn phim phát trên ti vi Sài Gòn đêm ấy và bản thân đoạn phim đó...
- Bác có gì nói thêm nữa không ạ?
- À, mấy tháng sau thì các đơn vị vào dinh Độc Lập ngày 30-4-1975, hình như vào lúc 10g23p, có tập và diễn lại để quay phim, đơn vị tôi cũng có tham gia, nhưng khi họ chiếu lại bộ phim được gọi là tài liệu này thì tôi không nhận ra mình và đơn vị ở đâu cả. Nói thật nhá, diễn cả đấy, quân ta lúc vào dinh Độc Lập không có quân phục sạch sẽ và đẹp đẽ như trong phim đâu...

Người cựu chiến binh có mặt tại dinh Độc Lập và không được phép cắm cờ đầu tiên lên nóc dinh là anh em đồng hao với một người anh học chuyên trước tôi một khóa cùng trường. Bác ấy hiện đang sống tại thị trấn Hoằng Hóa, Thanh Hóa và "rất ngại kể về một số chuyện của ngày 30-4-1975 mà mình là một trong rất nhiều nhân chứng, bởi vì các ông ấy đang nói khác..."

Tôi nghĩ, lịch sử nên khách quan và công bằng - các nhà sử học rất nên nghiêm túc và tôn trọng các sự kiện thực tế, sự kiện lõi. Nếu họ muốn tìm thì nhân chứng, vật chứng ngày 30-4 của 40 năm về trước hãy còn nhiều đó, đừng đợi cho tới lúc mọi thứ phôi phai đi hết thì chúng ta và con cháu chúng ta lại cứ phải chấp nhận nhiều chi tiết lịch sử ngụy tạo, "diễn để quay phim tài liệu". Và không chỉ mỗi ngày 30-4-1975...