GIẤC MƠ MỸ-10

*** Có một thứ mình xếp vào diện chất lượng sống, nằm sâu trong  tầng suy nghĩ của mỗi người, phụ thuộc rất lớn vào môi trường xã hội nơi người ta sinh ra.

Chính vì ko thoát ra được tầng suy nghĩ này, nên khi thay đổi sang một môi trường sống khác, người ta thường co cụm lại với nhau, núp sau nhóm mĩ từ tính cộng đồng.

*** 10h sáng. Nhảy bổ vào lớp ballet cho người lớn tuổi. Leyla, như vẫn, bệt xuống cột giày hộ một chân, mình tự cột chân kia.

Ngày bé. Thuở tuần 3 lần đi 2 xu tàu điện lên số 1 Hàng Bông, trường Nghệ thuật Hà nội, học đàn, mình chỉ mê mẩn được múa. Giấc mơ thành diễn viên ballet, nếu mình nói ra  miệng, hẳn sẽ là đề tài tiếu lâm ko mệt mỏi, chắc cho tới khi mình chết.

Mình thik nước Mỹ. Ở đây, mọi dị biệt, mọi ước mơ đều được tôn trọng, cho dù nó có thể hão huyền, thậm chí điên rồ chăng nữa. Ở đây, mình được múa.

Ballet là địa hạt chỉ thuộc về của những chàng-nàng cổ cao tay chân dài, được ví như thiên nga.

Xoay người trên mũi chân và ngắm nghía mình trong gương và  tự tin ko hề nhẹ, giữa bầy thiên nga, một con vịt xiêm, đâm thành đẹp lạ.

(Sự nghiệp ballet của PlixetkayBeo sẽ dành riêng vài entry kể sau)

*** Leyla là vũ công chuyên nghiệp. Nàng rời Nga khi kịp nhớ sõi tiếng mẹ đẻ. Ngoài múa nàng tiệt ko biết làm gì kể cả gọt khoai tây. Tóc bạch kim dài quá  nửa lưng, mắt trong vắt. Nếu những vết chân chim…bồ nông trên mặt mình mới lan từ trán xuống đuôi mắt thì nàng, chạy tới khoé miệng. Bằng Leyla bây giờ, chắc mình xếp ly tới ống chân.

Chồng chết, ko để lại nhiều tiền và di chúc cụ thể số tiền mỗi tháng chu cấp cho Leyla, uỷ quyền ngân hàng thực hiện. Ông ấy có lý do để chặt chẽ với bà vợ yêu, Leyla là fan cuồng của mua sắm. Giữa lúc bận chối chết, nàng phone, tớ muốn lọ kem dưỡng da nhưng đắt quá, theo cậu có nên mua ko. Ngay sau đó nàng ỏn ẻn, mà tớ cũng cần phải đẹp chứ, đúng ko?

Thường nàng  hỏi ý kiến khi đã mua rồi, nên mình cũng quấy quá trả lời cho xong. Uh, nên quá đi chứ, nhưng cẩn thận, con tớ- người quản lý tài khoản của cậu ở ngân hàng- nó bảo tháng này cậu đã hết giới hạn tiêu từ hôm nọ đấy.

*** Hết giờ tập. Leyla rủ bằng được đi cà phê. Tớ phải nói với cậu một việc đặc biệt quan trọng. Lại hỏi ý kiến về loạt giày ủng mới mua đây, mình nghĩ bụng thế. Chỉ hơi lạ, tắm xong, Leyla hôm nay trang điểm rất kĩ.

Nhún nhảy trên đôi giày 12 phân bằng dáng đi đặc trưng của dân ballet, mắt Leyla lấp lánh vui. Nàng  vừa phải khuỵu gối vừa phải cúi đầu để ngang tầm mặt mình, hỏi: tớ trông thế nào? Mình trả lời bằng câu hỏi: cậu đang yêu à? Tủm tỉm, ko trả lời.

Chàng, đợi và đã lấy bàn sẵn.

Nếu bạn yêu văn học Nga, hẳn phải có lần mơ tưởng bá tước Vronski hào hoa phong nhã với cặp mắt luỵ tình chết người trong Anna Karenina.

Vronski, hiện diện ngay trước mặt mình.

Biết thừa bất nhã, nhưng mình ko thể rời mắt khỏi họ. Cái cách chàng cong cổ cúi xuống hôn lên tóc Leyla, nghiêng đầu khi nghe nàng nói, những ngón tay dài họ đan nhau...như những động tác cổ điển hoàn hảo nhất của ballet.

Chàng, thua cả tuổi mình. Leyla chính xác, sinh năm 48.

Leyla, chỉ cho mình thấy, tầng sâu nhất của chất lượng sống.

CHỊ KHỔ

Cả đời chị khổ.

Đẻ ra vào năm đói kém, dặt dẹo thóat bệnh đậu mùa nhưng di chứng thì hằn sâu trên mặt.

Mẹ mất. Chị cả của đàn em 6 đứa lít nhít năm một, bách nam chi nô trong nhà chị gánh tất.

Ngòai 30, chị gặp người đàn ông hiền lành tử tế. Sinh liền  được ba cậu con trai cao ráo sáng láng. Mang bầu tháng chót đứa thứ tư, vợ cả  anh ở quê phát hiện đánh cho một trận thừa sống thiếu chết. Chị ko giữ được con.

Nhà kể lại, chị gần như mất trí nửa năm.

Khi mình gặp chị, thì chị đã gá nghĩa với anh sau. Nhìn chị, mình ko nghĩ chị hạnh phúc. Chưa bao giờ mình thấy chị trách cứ than thở, bất quá, chị chỉ bảo, ngày ấy phải chi giữ được thằng bé, thóat kiếp nạn tam nam bất phú, cô ạ.

Chị mê mẩn mình, quá thằng đàn ông si tình. Mình trong bếp chị sau lưng mình lên lầu, chỉ chốc thấy chị qua lại cửa phòng. Chị có thể ngồi ngắm chân tay mình rồi xúyt xoa, nửa tiếng ko chán. Lão chồng mình thỉnh thỏang phì cười, bà less hả.

Đi ăn cơm khách mà có  cả mình và chị, kiểu gì cũng nghe câu đùa, bà thấy  đồ tôi nấu bằng thần tượng  bà nấu ko. Chị, chẳng bao giờ từ chối câu trả lời, mình là nhất. Nghiêm túc và rất thật.

Chị chồng em dâu. Hồi đầu thấy chị khen quá mình còn ngượng, can ngăn chiếu lệ. Sau lì, kệ. Vài tuần lôi đi làm tóc tai mua cho cái áo lót có độn mút, coi như sòng phẳng.

Mình dỗi chồng làm đơn ly dị. Chị tưởng thật, đến cổng cơ quan đứng khóc gần buổi sáng.

Chồng chị lành, trừ khi xỉn. Tỉnh, hỏi câu nào anh trả lời cụt ngủn câu đó, rồi im. Uống vô anh nói nhiều nhức óc và làm những chuyện kì quái ko thể  chịu nổi. Anh cũng thần tượng mình, như thần tượng tất cả những người đàn bà học cao khác. Dĩ nhiên, ấy là khi anh tỉnh. Khi say, anh chửi mình vắt nóc.  Chị tòan cười khi mình cáu, vặc chị. Chứ lão say, cắn lão mà trừ.

Thằng út con riêng chị đi xuất khẩu lao động. Lần mò thế nào lấy một con bé Việt kiều Mỹ. Nó bảo lãnh anh chị qua. Chị vốn giáo viên dạy ngọai ngữ, tiếng Pháp rất khá, sang kiếm được việc ngay. Anh ở nhà, luẩn quẩn cơm nước và, tiệt hẳn chẳng mớ màng gì đến rượu.

Chị em, cũng chỉ nhắn nhe qua phone. Hẹn hò nhau dăm lần bảy lượt, đều out. Nước Mĩ mênh mông. Mình, cũng chẳng mấy khi nhớ nhung những lời tán dương ngây ngất của chị.

Quen được chị chiều chuộng, bẵng đi đến vài tháng ko thấy chị gọi, mình cũng ko gọi lại, cho đến khi con chị báo, bố nó  lâm bạo bệnh, giờ  nằm liệt một chỗ.

Chị gầy xọp, đen xám đi so với hồi ở nhà, những nốt rỗ nổi vằn lên. Anh, ngược lại, mập ra gấp đôi. Trời lạnh 10 độ, chị vần anh để tắm, mồ hôi  ướt hoen nách áo.

Mình thăm anh chị đúng lần ấy. Đưa mình ra sân bay, dúi gói bánh phồng tôm vào balô, chị dặn đi dặn lại qua cửa kiểm sóat nhớ mua chai nước, lọai bánh này mặn, ăn vào dễ khát. Hai chị em cùng khóc, khóc từ ở nhà khóc đến khi khuất bóng nhau trong  ga.

Đã 4 năm.

Hôm qua, con dâu chị phone, mẹ cháu chết rồi.

Sáng, chị  bảo con, mẹ chóng mặt quá. Chúng nó lấy cho chị mấy viên thuốc, dặn chị để tối về chúng con tắm cho bố,  rồi đi làm. 
Chiều. Ra mở cửa cho con. Chị ngã ngửa, và đi luôn.

Ông trời muộn mằn xót thương, chị hết khổ rồi, chị ơi!

SƠ LƯỢC VỀ VĂN MIẾU

Trước khi nói về văn miếu, xin nói về... võ miếu đã, vì hệ thống đền miếu của Trung Hoa cổ, cũng như của các chư hầu thần phục nó, chia ra hai ban, văn võ song toàn.

1/. Võ miếu:

Hệ thống cúng tế của võ miếu được hình thành vào đời Đường Huyền tôn. Niên hiệu Khai Nguyên thứ 19 (722), Đường Minh Hoàng cho xây dựng "Thái công Thượng phụ miếu", chủ yếu thờ Thái công Vọng (Khương Tử Nha), phó tự là Trương Lương, với 9 vị lương tướng khác cùng phối hưởng. Nghi lễ cúng tế võ miếu (cũng như văn miếu) được cử hành vào tiết Trọng xuân và Trọng thu hàng năm.

10 vị lương tướng phối hưởng được chia ra: tả ban là Bạch Khởi, Hàn Tín, Gia Cát Lượng, Lý Tĩnh, Lý Tích; hữu ban là Trương Lương, Điền Nhượng Thư, Tôn Võ, Ngô Khởi, Nhạc Nghị.

Sau đó, qua các đời người ta lại thêm vào, khiến danh sách võ tướng cứ thế dài ra, nào Phạm Lãi, Tôn Tẫn, Hoắc Khứ Bệnh, Mã Viện, Quản Trọng, Bành Việt, Quách Tử Nghi v.v... thành ra tới 64 người.

Sau đó, trải biến thiên của lịch sử, các đời Tống, Nguyên, Minh, danh sách thờ tự khi trồi khi sụt, vì mỗi triều đại đều muốn đưa thêm "danh tướng" của mình vào, hoặc tinh giản đi những vị không phù hợp. Đến đời Thanh thì chỉ còn thờ mỗi Quan Vũ. Rồi chiến loạn liên miên, Hoa kiều phiêu bạt tứ phương, dựng "Quan đế miếu" ở những nơi họ ngụ cư, Quan miếu chính là hình thức biến tướng của võ miếu, và nhờ đó mà giăng trải cùng khắp thiên hạ.

2/. Văn miếu:

Nếu võ miếu thờ bậc lương tướng, thì văn miếu là để thờ các vị danh nho. Khởi nguồn từ Trung Hoa, văn miếu lan truyền sang các nước Đông Nam Á, tạo nên thanh thế lớn cho Nho học.

Thành ngữ Trung Hoa có câu “Bắc Khổng tử, Nam Văn Xương”, ý nói về phong tục thuở xưa, ở miền bắc Trung Hoa, văn miếu là đền thờ Khổng tử, còn ở miền nam thì văn miếu thờ Văn Xương. Vì vậy, Văn miếu thời cổ có hai loại: thờ Khổng tử, và thờ Văn Xương.

a. Miếu Văn Xương:

Văn Xương đế quân, tức Thục vương Trương Dục, ngoài chức năng cai quản việc văn học và khoa cử, ông còn được xem là vị thần tống ôn, được dân gian vùng Tứ Xuyên tin tưởng là có tài phép chuyên trị ôn dịch.

Văn Xương đế quân cùng với Đại Khôi tinh quân, Châu Y tinh quân, Thuần Dương đế quân và Quan Thánh đế quân được tôn xưng "Ngũ Văn Xương", theo quan niệm cổ Trung Hoa, là một bộ các vị thần chủ trì văn học.

Miếu Văn Xương luôn có hai thư đồng câm điếc đứng hầu, tượng trưng cho thiên cơ bất khả lậu.

Kể từ Nguyên, Minh trở về sau, do biến thiên hưng vong của triều đại, quy mô việc tế tự Văn Xương cũng theo đó mà nhạt dần. Tuy nhiên, ở tỉnh Tứ Xuyên, "Văn Xương cung" ở Thất Khúc sơn, thuộc huyện Tử Hoài vẫn là một thắng cảnh cuốn hút du khách. Hàng năm, vào ngày vía Văn Xương (mùng 3 tháng 2 âm lịch), ở đây tổ chức ngày hội lớn gọi là "Hội Văn Xương", tao nhân mặc khách khắp nơi tụ về đề thơ ngâm vịnh.

Văn Xương tinh quân dù là vị thần văn học đỡ đầu khoa cử, tống trừ dịch bệnh, nhưng phạm vi ảnh hưởng không tỏa khắp, nên miếu thờ Văn Xương phải cam chịu mai một dần, để miếu Khổng tử dương danh thiên hạ, truyền bá văn minh Hoa Hạ cho khắp trung nguyên, và lan rộng ra cả các chư hầu.

b. Miếu Khổng tử:

Khổng miếu, còn gọi Phu tử miếu, Chí thánh miếu, Tiên sư miếu, Tiên thánh miếu, Văn Tuyên vương miếu, thường gọi tắt là Văn miếu.

Đây là ngôi đền dùng để thờ Khổng tử, vị triết gia được tôn xưng "Vạn thế sư biểu".

Năm 478 tr.Cn, tức một năm sau khi Khổng tử mất, Lỗ Ai công cho xây dựng đền thờ ở quê hương ông (huyện Khúc Phụ, tỉnh Sơn Đông) để tưởng nhớ. Đó là ngôi Văn miếu đầu tiên ở Trung Hoa.

Đời Bắc Ngụy, năm +489, xây dựng Khổng miếu tại kinh thành (nay thuộc huyện Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây). Qua đời Đường, năm 630, Thái tôn hạ chiếu, lệnh cho khắp nơi phải xây dựng văn miếu, tôn vinh Nho học. Từ đó, văn miếu được các thể chế Trung Hoa công nhận và đặt ra quy chế thờ tự chặt chẽ trang nghiêm.

Lúc ban đầu, văn miếu chỉ thờ Chu công và Khổng tử. Sau, người ta lại thêm vào 72 môn đệ của Khổng. Cứ thế, mỗi triều đại lại thêm các danh nho vào, đến đời Trung Hoa Dân Quốc đã là 162 vị thánh hiền.

Khi Trung cộng chiếm đại lục thì Khổng tử bị hạ bệ, bởi chủ tịch Mao không thể nào chịu được nổi việc ngoài mình ra, lại còn có một vị "Tố vương" (ông vua không ngai) khác được tôn sùng.

Rồi "Cách mạng văn hóa" nổ ra, Trung Hoa rơi vào kiếp nạn 10 năm đại loạn (1966-1976), các di tích văn hóa cổ xưa đều bị phá hủy, Khổng tử bị Cộng đảng phê bình, đền miếu thờ Khổng bị trưng thu, tượng Khổng bị lật nhào. Khí thế cách mạng của Hồng vệ binh quả là có sức mạnh kinh hồn, bình địa cả giang san.

Mãi đến năm 1984, việc tế lễ Khổng tử ở Văn miếu Khúc Phụ (văn miếu đầu tiên) mới được khôi phục, và các văn miếu trên toàn đại lục mới được tôn tạo phục hồi. Và từ năm 2004, năm bắt đầu thành lập hệ thống Học viện Khổng tử, thì nghi thức tế tự Khổng tử ở các văn miếu được chính quyền đứng ra chủ trì trang trọng.

Ngoài Khúc Phụ, Sơn Đông, hiện ở trung quốc còn có rất nhiều văn miếu cổ xưa nổi tiếng, như văn miếu ở Trịnh Châu (thuộc tỉnh Hà Nam) được xây dựng vào đời Hán Minh đế (năm 58-75), Khổng miếu ở Bắc Kinh (năm 1306), văn miếu Thiên Tân (1436), văn miếu Bình Dao ở Sơn Tây (1163), văn miếu Chính Định ở Hà Bắc (1374), văn miếu Nam Kinh (1034) v.v... Các văn miếu trở thành trọng điểm di tích văn hóa của quốc gia.

3/. Văn miếu ở các nước:

- Đài Loan: Khổng miếu ở Đài Nam là văn miếu đầu tiên ở lãnh thổ này, do Trần Vĩnh Hoa dựng vào năm 1666. Vào ngày 28 tháng 9 hàng năm, nơi đây đều cử hành đại lễ, do đích thân thị trưởng làm chủ tế.

Khổng miếu ở huyện Đại Đồng, Đài Bắc, cũng là ngôi văn miếu danh tiếng. Năm 2008, tổng thống Mã Anh Cửu từng đích thân làm chủ tế trong ngày đại điển ở đây.

- Triều Tiên: Ngoại trừ Trung quốc ra, thì Triều Tiên là đất nước có nhiều văn miếu nhất. Khi còn là nước Cao Ly, ở đây đã bắt đầu kiến tạo văn miếu. Thời Triều Tiên Thái tổ Lý Thành Quế (1335-1408), nhà vua đã ban lệnh cho khắp địa phương các cấp đều phải xây văn miếu. Văn miếu Triều Tiên ngoài Khổng tử ra, còn thờ 18 vị thánh hiền của họ.

Tổng cộng Triều Tiên có 362 tòa văn miếu. Sau Đệ nhị Thế chiến, đất nước chia đôi, rất nhiều văn miếu ở Bắc triều Tiên bị chuyển đổi mục đích sử dụng; Nam Hàn vẫn bảo tồn và hoạt động tế tự cho 232 văn miếu trên phần lãnh thổ của mình.

- Nhật Bản: tại đây có các văn miếu cổ xưa như Văn miếu Nagasaki; Văn miếu Bunkyo-ku, Tokyo; Văn miếu Nagasaki.

- Indonesia: ở ngoại ô phía nam thủ đô Jakarta, một văn miếu được hoàn thành vào ngày 23 tháng 12 năm 2010, do Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono chủ trì lễ khánh thành, kêu gọi mọi người dân cùng nhau xây dựng một xã hội hài hòa hợp tác.

4/. Văn miếu ở Việt Nam:

Trong số các phiên thuộc của đế quốc Trung Hoa xưa kia, thì Việt Nam là nước chịu tác động văn hóa Trung Hoa sâu sắc nhất.

Văn miếu được kiến tạo sớm nhất ở Việt Nam, theo các thư tịch chính thức, là Văn miếu thời Lý ở kinh đô Thăng Long, xây dựng năm 1070. Sang đời Trần, năm 1397, các phủ đều phải xây dựng trường học, văn miếu cũng theo đó mà lan tỏa khắp nước.

Các văn miếu cổ nổi tiếng có Văn miếu Hà Nội, Quốc Tử giám ở cố đô Huế, Văn miếu Hội An, Hải Dương; ngoài ra, có một số văn miếu mới được xây dựng, như Văn miếu Trấn Biên (Đồng Nai), văn miếu Vĩnh Phúc...

Đối tượng và nghi thức thờ cúng của văn miếu Việt Nam được mô phỏng theo quy chế tế tự của Trung Hoa, tuy có đưa thêm các danh nho bản quốc vào thờ.

By: Vinh Huy Le

TRƯNG CẦU ZÂN Ý: MÚA GẬY TRONG BỊ

Chuyện tây

Gần hết các nước-được mặc định trong chúng dân Việt-là đỉnh cao nhân lọai về dân chủ nhân quyền, đều ko có luật Trưng cầu dân ý.

Thụy sĩ có.  3 cuộc hỏi ý dân gần nhất, 2 bị phủ quyết. Năm 2003, chính phủ muốn cấm xe hơi vào ngày Chủ nhật và năm 2008, chính phủ muốn cấm các chính trị gia tuyên truyền về đảng của mình (tương tự như tuyên giáo ta).

Năm 2012, nhằm giữ gìn tài nguyên môi trường bảo vệ ngành du lịch, Thụy sĩ hỏi dân việc cấm dân ko được có 2 ngôi nhà. Cuộc trưng cầu này cho tới nay chưa kết thúc, nên chưa biết kết quả thế nào.

Tại Mĩ, James Madison - một trong những tác giả Hiến pháp Mĩ, chỉ trích thẳng thừng, trưng cầu dân ý sẽ biến thành công cụ đàn áp của số đông với những tiến bộ và phát triển, những điều chỉ có được, chỉ xuất phát ở một thiểu số cực ít. Tại Đức, hẳn nhiều người biết rõ, Hitler nhờ trưng cầu dân ý mà thắng cử.

Tuy liên bang ko, nhưng 24 tiểu bang tại Mĩ có luật Trưng cầu dân ý. Tại California, luật quy định 3 nội dung trưng cầu dân ý như sau:

1. Những vấn đề nhạy cảm mà các nhà làm luật  không tự giải quyết được, họ tổ chức một hội đồng nhân dân, hội đồng này đứng ra hỏi ý tòan dân, xem có chấp nhận hay lọai bỏ nó. Ví dụ, năm 2003 California đưa ra vấn đề có nên bắt buộc chính quyền bang cấm tòan bộ các doanh nghiệp không được thu thập thông tin về chủng tộc, không được phân biệt đối xử theo chủng tộc. Kết quả: phủ quyết và giờ này, trong lý lịch hay đơn xin việc, dân Cali vẫn buộc phải khai chủng tộc nếu giới chủ yêu cầu.

2. Đối phó với các vấn đề không có sự đồng thuận giữa 2 cơ quan hành pháp và lập pháp. Ví dụ gần nhất vào năm 2008,  khi các nhà làm luật chống đối sắc lệnh hợp pháp hóa hôn nhân đồng tính của thống đốc Jerry Brown. Được sự ủng hộ của đa số dân chúng nên sắc lệnh đã được thông qua vào năm 2013. Tuy nhiên, cuộc trưng cầu dân ý kéo dài trong 5 năm này sau đó bị Tòa án Tối Cao phán xét là vi hiến và bị hủy bỏ kết quả. Lưu ý phân biệt: vấn đề được đưa ra trưng cầu là vi hiến chứ ko phải sắc lệnh của Jerry Brown vi hiến.

3. Cali còn một công cụ trưng cầu dân ý nữa là “dân ý cố vấn”, hình thức thực hiện cũng y hệt như trên, nhưng kết quả không có tính ràng buộc.

Chuyện ta

Ông Hà Minh Huệ cho rằng, dân trí ta thấp, chưa nên trưng cầu dân ý.

Phàm chính khách, ko ai nói thẳng tọet đánh giá ra như vậy. Ví như chê thằng đối diện tiếng Anh kém, phải bảo, ngọai ngữ ông giỏi quá giỏi, thật tiếc tai tôi nghễnh ngãng.

Nhưng ông Huệ ko phải chính khách, ông ấy là đại biểu của một cơ số dân trong khu vực ứng cử, nói thế chuẩn cmn rồi, chỉnh gì.

Thay vì bâu vào chửi một câu nói thật, rất thật, của ông Huệ, hãy chỉ cho thường dân biết, luật trưng cầu dân ý hình dung ra sao? Chính phủ cắt cử người đứng ngã tư đường phát phiếu thăm dò như chiêu thô sơ marketing hay dán phiếu lên các gốc cây như quảng cáo rút hầm cầu ? Phiếu người tâm thần có ngang giá trị phiếu ông bà tiến sĩ ?...
Lại nữa, cái gì cần hỏi, cái gì ko. Bạ gì cũng mang ra hỏi dân, nên chăng chính phủ đổi chỗ xuống làm dân và  9 chục triệu mạng lên làm bộ trưởng.

Ko dám nhìn thẳng vào sự thật, thì chờ xem, mọi cuộc lấy ý dân rồi sẽ  cho ra kết quả giống hệt số phần trăm ủng hộ bản Hiến pháp sửa đổi vừa qua.

Dân trí cao, mà múa gậy trong bị được thế với nó á?